Xử lý dứt điểm lò gạch thủ công gây ô nhiễm môi trường tại Đắk Lắk, Lâm Đồng

Nhiều tỉnh yêu cầu chấm dứt nhưng lò gạch vẫn "nhả khói"

Thực hiện các chủ trương, lộ trình của Chính phủ và địa phương về phát triển vật liệu xây không nung, nhiều tỉnh dọc miền Trung- Tây Nguyên đã đồng loạt siết chặt quản lý, tiến tới xóa bỏ các cơ sở sản xuất gạch đất sét nung công nghệ lạc hậu.

Trong đó, tỉnh Đắk Nông cũ (nay là tỉnh Lâm Đồng) triển khai lộ trình theo Quyết định 350/QĐ-UBND, sau năm 2020 sẽ chấm dứt hoàn toàn các cơ sở sản xuất gạch đất sét nung thủ công. Tiếp đến từ giữa năm 2024, tỉnh Lâm Đồng cũ (nay sáp nhập Đắk Nông, Bình Thuận thành Lâm Đồng mới) cũng yêu cầu chấm dứt toàn bộ lò gạch thủ công.

Tại tỉnh Đắk Lắk, địa phương này cũng đặt mục tiêu đến 31/12/2025 xóa bỏ hoàn toàn các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm, từng bước chuyển đổi sang vật liệu xây dựng thân thiện môi trường, phù hợp định hướng phát triển bền vững.

Tuy nhiên, thực tế tại nhiều địa phương như Đắk Lắk, Lâm Đồng không ít lò gạch vẫn chưa dừng hẳn, tiếp tục hoạt động cầm chừng.

Ghi nhận của phóng viên tại xã Ea Na (Đắk Lắk), nhiều ống khói lò gạch vẫn nhả khói, dù quy mô sản xuất đã giảm so với trước.

Tại khu vực ven khu dân cư thuộc địa bàn buôn Mblớt, Sah, Kô, gạch mộc vẫn được công nhân xếp thành dãy dài, chờ đưa vào lò nung. Một số lò vẫn đỏ lửa, công nhân thay nhau tiếp nhiên liệu để duy trì hoạt động.

Người dân sống gần khu vực cho biết, các cơ sở không còn sản xuất công khai như trước nhưng vẫn hoạt động lén lút để tránh bị kiểm tra. Xe tải vẫn ra vào vận chuyển gạch, trong khi khói, bụi và mùi khét từ các lò nung vẫn ảnh hưởng đến đời sống sinh hoạt.

Tình trạng tương tự cũng được ghi nhận tại khu vực xã Cư Jút (tỉnh Lâm Đồng), dọc tuyến quốc lộ 28, nơi được xem là "thủ phủ" gạch. Nhiều lò gạch thủ công vẫn tồn tại, hoạt động không liên tục nhưng chưa chấm dứt hoàn toàn. Các bãi tập kết đất sét vẫn hiện hữu, xe chở nguyên liệu ra vào thường xuyên.

Theo UBND xã Ea Na, qua rà soát, trên địa bàn hiện có 37 cơ sở sản xuất gạch với 137 cửa lò, sử dụng hơn 800 lao động, chủ yếu là người đồng bào dân tộc thiểu số. Dù địa phương đã thu hồi giấy đăng ký kinh doanh đối với nhiều hộ cá thể, đồng thời kiến nghị cấp có thẩm quyền xử lý các doanh nghiệp vi phạm, song đến nay các cơ sở vẫn chưa chấm dứt hoạt động theo lộ trình đề ra.

Lý giải cho thực trạng này, nhiều chủ cơ sở cho biết đang gặp khó khăn trong việc chuyển đổi nghề.

Một chủ lò tại khu vực Krông Na chia sẻ, việc dừng hoạt động ngay sẽ khiến họ mất nguồn thu, trong khi máy móc đã đầu tư, lao động vẫn còn. Việc chuyển đổi sang công nghệ mới hoặc sản xuất vật liệu không nung đòi hỏi vốn lớn, vượt quá khả năng của các cơ sở nhỏ lẻ.

Chính quyền nỗ lực xóa bỏ lò gạch thủ công

Trước thực trạng trên, chính quyền các địa phương sau sáp nhập đang tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm xử lý dứt điểm các cơ sở sản xuất gạch đất sét nung công nghệ lạc hậu, đồng thời siết chặt quản lý nguồn tài nguyên đất sét.

Ông Đinh Văn Quán, Phó chủ tịch UBND xã Ea Na cho biết, địa phương đã yêu cầu tất cả các cơ sở phải chấm dứt hoạt động chậm nhất trước ngày 31/12/2025 theo đúng lộ trình. Quan điểm của xã là xử lý nghiêm, không để các cơ sở tiếp tục khai thác đất sét, vận hành lò gạch dưới bất kỳ hình thức nào sau thời hạn quy định. Trường hợp không chấp hành sẽ bị kiểm tra, xử lý và áp dụng các biện pháp cưỡng chế theo quy định của pháp luật.

Theo ông Quán, sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, nhiệm vụ quản lý các lò gạch thủ công được chuyển từ cấp huyện về xã Ea Na (trên cơ sở sáp nhập từ xã Ea Bông). Căn cứ Kế hoạch số 11/KH-UBND về chấm dứt hoạt động các cơ sở sản xuất gạch đất sét nung công nghệ lạc hậu, địa phương đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, thành lập ban chỉ đạo, tổ chức đối thoại với các cơ sở và phối hợp các sở, ngành rà soát hồ sơ, làm rõ căn cứ pháp lý để xử lý.

Đến nay, xã đã thu hồi giấy phép kinh doanh, yêu cầu các cơ sở ký cam kết chấm dứt hoạt động; đồng thời phối hợp với Điện lực Krông Ana tuyên truyền, thực hiện tạm ngừng cung cấp điện đối với các cơ sở vi phạm từ ngày 26/3 đến 30/3/2026, từng bước siết chặt quản lý, xóa bỏ lò gạch thủ công, giảm ô nhiễm môi trường.

Tại xã Cư Jút, thời gian qua, địa phương đã tăng cường tuyên truyền, vận động các cơ sở sản xuất gạch thủ công chấm dứt hoạt động, tuy nhiên vẫn còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc.

Đáng chú ý, trong số các lò gạch đang hoạt động, đã có nhiều hộ thống nhất hợp tác, chuyển đổi sang mô hình HTX sản xuất gạch không nung. Đối với cơ sở còn lại, địa phương tiếp tục vận động dừng hoạt động, đồng thời đề xuất cấp có thẩm quyền ban hành chính sách hỗ trợ các HTX, nhằm từng bước xóa bỏ hoàn toàn lò gạch thủ công, giảm thiểu ô nhiễm môi trường trên địa bàn.

Theo UBND xã Cư Jút, các lò gạch thủ công, công nghệ lạc hậu trên địa bàn đã bị thu hồi giấy phép và cam kết xóa bỏ. Địa phương đã thành lập đoàn rà soát, tuy nhiên do thời điểm sau sáp nhập khối lượng công việc lớn, phải ưu tiên nhiệm vụ cấp bách nên việc triển khai còn chậm. Hiện xã đang rà soát lại hồ sơ, văn bản liên quan để xử lý dứt điểm theo đúng quy định, bảo đảm thực hiện lộ trình xóa bỏ lò gạch thủ công đã đề ra từ trước.

Theo UBND tỉnh Đắk Lắk, toàn tỉnh hiện có 116 cơ sở sản xuất gạch đất sét nung, trong đó có 109 cơ sở không đáp ứng yêu cầu về công nghệ và môi trường, buộc phải chấm dứt hoạt động hoặc chuyển đổi trước thời hạn cuối năm 2025.

Thực hiện Kế hoạch số 11/KH-UBND, thời gian qua, các địa phương đã tích cực triển khai nhiều giải pháp như thành lập ban chỉ đạo, tổ chức đối thoại với các cơ sở sản xuất, tuyên truyền vận động và yêu cầu ký cam kết chấm dứt hoạt động.

Theo Sở Xây dựng Đắk Lắk, đến nay, đã có 47 cơ sở ký cam kết chấm dứt hoặc chuyển đổi công nghệ. Tuy nhiên, số cơ sở thực sự dừng hoạt động mới chỉ đạt con số rất thấp, khoảng 5 cơ sở, tiến độ chung còn chậm so với yêu cầu.

Nguyên nhân chủ yếu do nhiều vướng mắc trong quá trình triển khai. Việc đấu giá quyền khai thác khoáng sản chưa được thực hiện, dẫn đến thiếu nguồn nguyên liệu hợp pháp phục vụ chuyển đổi. Phần lớn các cơ sở có quy mô nhỏ, năng lực tài chính hạn chế, khó tiếp cận nguồn vốn đầu tư công nghệ mới.

Trước thực tế này, Sở Xây dựng đề nghị UBND tỉnh chỉ đạo các địa phương tiếp tục tăng cường kiểm tra, xử lý dứt điểm các cơ sở không chấp hành; đồng thời rà soát tiến độ, bảo đảm triển khai đồng bộ giữa các địa bàn.

Cùng với đó, các sở, ngành liên quan cần khẩn trương hoàn thiện quy hoạch, tổ chức đấu giá quyền khai thác khoáng sản, tạo nguồn nguyên liệu hợp pháp. Đồng thời, bố trí nguồn lực hỗ trợ chuyển đổi công nghệ, đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho người lao động bị ảnh hưởng.

Theo UBND tỉnh Lâm Đồng, tỉnh đã chỉ đạo tăng cường kỷ cương, siết chặt trách nhiệm các đơn vị, gắn rõ trách nhiệm với từng địa phương trong quản lý khoáng sản đất, cát, đá.

Phó chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng Lê Trọng Yên yêu cầu xử lý nghiêm các vi phạm theo quy định, đồng thời tham mưu tạm dừng hoạt động đối với các mỏ sai phạm, không để tình trạng kéo dài, gây thất thoát tài nguyên.

Thanh tra tỉnh được giao xây dựng kế hoạch thanh tra toàn diện hoạt động khai thác, kinh doanh khoáng sản; Công an tỉnh tiếp tục nắm tình hình, kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm trong vận chuyển khoáng sản, nhằm hướng tới hoạt động khai thác minh bạch, đúng quy định và bền vững trên địa bàn.