Xúc động câu chuyện người lính trở về sau 7 năm nhận giấy báo tử, dành cả đời tìm đồng đội

Theo ghi nhận, đêm nghệ thuật mở đầu bằng những giai điệu gợi nhắc lịch sử đấu tranh của dân tộc, trong đó có bài thơ chúc Tết Mậu Thân năm 1968 của Chủ tịch Hồ Chí Minh và ca khúc "Tổ quốc ơi ta đã nghe". 

Các tiết mục tiếp nối khắc họa sự hy sinh của người lính, nỗi đau mất mát do chiến tranh và tình cảm của hậu phương dành cho những người đã ngã xuống.

Khán giả lần lượt lắng nghe nhiều ca khúc như: "Hẹn ước Bắc Nam", "Màu hoa đỏ", "Đón các anh về với đất mẹ", "Dưới cờ Tổ quốc anh về", "Người lính già và hoa hồng thắm", "Vết chân tròn trên cát", "Hát cho người còn sống", "Còn gì đẹp hơn"... Mỗi tác phẩm góp phần tái hiện ký ức chiến tranh, nhắc nhở sự hy sinh của các thế hệ đi trước và giá trị của hòa bình hôm nay.

Giữa những giai điệu tri ân, câu chuyện của bác sĩ Trần Văn Bản, 82 tuổi, cựu bác sĩ quân y từng tham gia chiến đấu và nhiều năm tình nguyện tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, để lại nhiều xúc động.

Trở về sau 7 năm nhận giấy báo tử

Kể về những năm tháng chiến tranh và ngày trở về quê hương, bác sĩ Trần Văn Bản nhớ lại, cuối năm 1976, ông được phép trở về nhà sau nhiều năm chiến đấu. Khi ông vừa về đến quê, người dân đang làm ruộng cũng bỏ việc, chạy đến báo tin cho nhau: "Thằng Bản, con bà Hãn còn sống, nó trở về rồi!".

Về đến nhà, hai người em gái ôm ông khóc nức nở. Ban đầu, ông không hiểu vì sao mọi người lại xúc động đến vậy, bởi ông nghĩ mình còn sống trở về thì gia đình phải vui mừng mới đúng. Nhưng khi nhìn lên bàn thờ, ông mới biết cha mẹ đã lập bàn thờ mình suốt 7 năm, kể từ khi nhận được giấy báo tử của đơn vị vào tháng 8/1968.

Ông hỏi mẹ đâu, các em cho biết bà đang đi thăm các cháu ngoại. Tin ông trở về nhanh chóng lan khắp xóm làng, người dân kéo đến chật kín sân nhà. Khi mẹ trở về, bà không nói lời nào, chỉ ngồi nhìn con suốt nhiều giờ giữa dòng người đến chúc mừng.

Đến khoảng 22h, khi mọi người đã ra về, ông vào nhà nằm nghỉ. Mẹ ông ra thắp hương trên bàn thờ, sau đó cầm đèn dầu vào soi, sờ nắn con từ đầu đến chân rồi lại lặng lẽ ra ghế ngồi.

Chứng kiến mẹ nhiều lần làm như vậy, ông không kìm được xúc động, ôm mẹ và nói: "Mẹ ơi, con là thằng Bản còn sống, đã trở về với mẹ đây!".

Lúc ấy, người mẹ mới thốt lên: "Tao cứ tưởng mày hiện hồn về!". Hai mẹ con ôm nhau khóc.

Sáng hôm sau, nhiều bà mẹ trong quê, đặc biệt là những người có con cùng nhập ngũ, cùng chiến đấu với ông, đến thăm. Đợt ấy, đơn vị ông có 29 người, nhưng khi hòa bình, chỉ còn hai người trở về.

Các mẹ mừng rỡ, động viên nhau rằng con mình có lẽ cũng sẽ trở về, có thể đang làm nhiệm vụ ở đâu đó trong miền Nam. Nhìn nụ cười và niềm hy vọng của những người mẹ, ông Bản đau đớn vì biết nhiều đồng đội đã hy sinh, nhưng không nỡ lòng nào dập tắt niềm mong mỏi ấy. Chia sẻ đến đây, người bác sỹ quân y rắn rỏi đã bật khóc.

"Tiểu đoàn của tôi có 1.000 người, chiến đấu từ năm 1968 đến năm 1975. Khi chiến tranh kết thúc, đơn vị chỉ còn chưa đến 100 người. Phần lớn đồng đội đã nằm lại chiến trường", bác sĩ Trần Văn Bản nghẹn ngào chia sẻ.

Hai ngày sau, ông âm thầm làm giấy xác nhận gửi lên cấp trên, báo tin những đồng đội ấy đã hy sinh.

Một năm sau, khi ông trở về quê, những người mẹ lại tìm đến. Nếu trước đó họ đến với niềm vui và hy vọng thì lần này, họ mang theo nỗi đau cùng những câu hỏi day dứt.

Ông nhớ có người mẹ cầm tờ giấy trên tay, run run hỏi: "Bản ơi, con của mẹ chết rồi phải không? Thế con có biết con của mẹ nằm ở đâu không? Bao giờ con mới đưa con của mẹ về đây để mẹ được nhìn mặt lần cuối?".

Những câu hỏi ấy khắc sâu vào tâm trí người lính. Ông thấm thía nỗi đau của những người mẹ mất con, nhiều năm không biết con mình nằm lại nơi đâu, càng day dứt về lời hứa với những người đồng đội đã hy sinh.

Lời hứa đưa đồng đội trở về với mẹ

Sau chiến tranh, mỗi lần gặp lại đồng đội còn sống, ông Bản cùng mọi người thường ngồi ôn lại những năm tháng chiến đấu. 

Ông kể, trước mỗi trận đánh, các chiến sĩ thường ngồi bên nhau, tâm sự về những điều có thể xảy ra. Ai cũng hiểu chiến tranh không tránh khỏi hy sinh, thậm chí có những trận đánh, anh em đã đào sẵn hố chôn đồng đội.

Trong những cuộc trò chuyện ấy, họ từng hứa với nhau rằng, nếu hòa bình mà ai còn sống thì phải tìm cách đưa hài cốt đồng đội về với mẹ.

Với ông Bản, lời hứa năm xưa cùng nỗi đau của những người mẹ đã trở thành món nợ ân tình mà những người còn sống phải trả cho đồng đội đã ngã xuống.

Từ đó, ông âm thầm, khi một mình, khi cùng những đồng đội còn sống, trở lại chiến trường xưa để tìm kiếm hài cốt liệt sĩ. Công việc khi ấy vô cùng khó khăn. Chỉ với chiếc xe đạp Thống Nhất, muốn đến Củ Chi, Trảng Bàng hay Bến Cát, ông phải đạp xe đi từ 3h sáng.

Dù vậy, cứ có thời gian nghỉ, ngày chủ nhật, ngày Tết hay ngày lễ, ông lại tìm đường trở về chiến trường xưa, lần theo những dấu tích cũ để tìm đồng đội.

Hơn 40 năm gắn bó với hành trình ấy, ông đã chứng kiến nhiều trường hợp phải tìm kiếm, đào đi đào lại hàng chục lần mới tìm được hài cốt. Nhưng nỗi đau lớn nhất là có những người đã được đưa về nghĩa trang mà danh tính vẫn chưa xác định được.

Ông chia sẻ, khi tìm được hài cốt đồng đội, cầm bút chuẩn bị ghi thông tin nhưng không biết tên, quê quán của các anh, ông cảm thấy vô cùng day dứt. Trên bia mộ, dòng chữ "Liệt sĩ chưa xác định được thông tin" là nỗi đau đối với những người từng chiến đấu bên nhau.

Bởi tìm được hài cốt mà chưa biết chính xác người nằm xuống là ai, những người còn sống vẫn chưa thể thực hiện trọn vẹn lời hứa đưa các anh trở về với gia đình.

Vì vậy, khi Nhà nước phát động phong trào thi đua 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, ông Bản rất phấn khởi. Ông cho rằng, việc huy động sức mạnh của toàn Đảng, toàn quân, toàn dân cùng đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập, kết hợp giám định ADN để xác định danh tính liệt sĩ sẽ mở ra thêm cơ hội đưa các anh trở về đúng tên tuổi, quê hương.

Khi biết Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng được triển khai tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, ông tiếp tục tham gia, cùng các cán bộ, chiến sĩ thực hiện nhiệm vụ bằng kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm.

Trong quá trình tìm kiếm tại đây, ông nhớ mãi trường hợp phát hiện hài cốt một nữ liệt sĩ. Từ những dấu tích ở phần xương bả vai, ông nhận định đây có thể là hài cốt của một phụ nữ. Quá trình tìm kiếm sau đó phát hiện nhiều di vật như nhẫn, lược chải đầu, những mảnh nhựa bị cắt và một chiếc đinh sắt.

Nhìn những di vật ấy, ông xúc động, nghĩ đến những đau đớn mà nữ liệt sĩ có thể đã trải qua trong quá trình bị địch bắt giữ, tra tấn. Ông chia sẻ với các thành viên trong tổ tìm kiếm về sự hy sinh anh dũng của những người đã chiến đấu, bảo vệ đồng đội và giữ vững khí tiết cách mạng.

Theo ông Bản, những người đã hy sinh không mong gì hơn ngoài việc đất nước được hòa bình, nhân dân được sống trong tự do, ấm no. Vì thế, trách nhiệm của thế hệ hôm nay là tiếp tục xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh, xứng đáng với sự hy sinh của các thế hệ đi trước.

Câu chuyện của bác sĩ Trần Văn Bản tại chương trình "Khúc tri ân" cũng là lời nhắc về hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ vẫn đang được tiếp nối. Đằng sau mỗi bộ hài cốt là một cuộc đời, một gia đình và những năm tháng chờ đợi của người thân.

Chương trình nghệ thuật diễn ra trước lễ viếng, truy điệu và an táng 731 hài cốt liệt sĩ được tìm kiếm, quy tập tại Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng, gồm 698 hài cốt riêng lẻ và một hài cốt tập thể gồm 33 liệt sĩ. Sáng 14/10, các hài cốt liệt sĩ sẽ được đưa về an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ TP.HCM.

Với những người từng đi qua chiến tranh như bác sĩ Trần Văn Bản, hành trình tìm đồng đội vẫn tiếp tục cho đến khi có thể đưa thêm những người đã hy sinh trở về với gia đình, để nỗi mong ngóng của các mẹ, các thân nhân được vơi đi sau nhiều năm dài chờ đợi.