AI và niềm tin số: Lá chắn bảo vệ an ninh tài chính quốc gia

Ngày 6/11, tại TP.HCM, Diễn đàn An ninh tài chính số Việt Nam 2026 khai mạc với chủ đề "AI - Niềm tin số: Kiến tạo lá chắn an ninh tài chính quốc gia". Sự kiện do Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA) chủ trì; Tổ hợp Truyền thông Việt Nam Đầu tư phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức.

Diễn đàn quy tụ đại diện cơ quan quản lý, tổ chức tài chính, ngân hàng, doanh nghiệp công nghệ và các chuyên gia nhằm trao đổi về giải pháp bảo vệ hệ thống tài chính trước những rủi ro ngày càng phức tạp trên môi trường số.

An ninh mạng là nền tảng của niềm tin tài chính số

Phát biểu tại diễn đàn, ông Trương Minh Huy Vũ, Phó chủ tịch UBND TP.HCM cho biết, theo Nghị quyết Đại hội Đảng bộ TP.HCM, mục tiêu đến năm 2030, kinh tế số đóng góp 30% GRDP. Bên cạnh đó, TP.HCM được Trung ương lựa chọn phát triển trung tâm tài chính quốc tế. Đây là những lĩnh vực đòi hỏi nền tảng công nghệ, dữ liệu và hệ thống bảo mật đủ mạnh.

Theo ông Vũ, niềm tin là yếu tố quyết định đối với sự phát triển của thị trường tài chính. Nếu không có niềm tin, dòng tiền sẽ không chảy vào thị trường. Trong môi trường số, các giao dịch tài chính và tài sản số đều vận hành trên nền tảng công nghệ. Vì vậy, nếu thiếu năng lực bảo mật, công nghệ và uy tín về an ninh mạng, thành phố sẽ khó thu hút dòng vốn, công nghệ cũng như các định chế tài chính quốc tế.

Để đáp ứng yêu cầu này, ông Vũ cho rằng cần tập trung hoàn thiện khung pháp lý, phát triển hạ tầng dữ liệu và AI, huy động nguồn vốn, đồng thời phát triển nguồn nhân lực. Ông kỳ vọng diễn đàn sẽ đưa ra những đề xuất, giải pháp thiết thực, tiến tới hình thành các chương trình và sản phẩm cụ thể phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế số và trung tâm tài chính quốc tế tại TP.HCM.

Ở góc độ bảo đảm an ninh, đại tá Nguyễn Bá Sơn, Phó cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an) nhận định, tài chính - ngân hàng giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với nền kinh tế, đồng thời là lĩnh vực được các nhóm tội phạm mạng, tin tặc quốc tế nhắm đến.

Do đó, bảo đảm an ninh, an toàn hệ thống tài chính - ngân hàng không chỉ liên quan đến hoạt động của từng tổ chức mà còn tác động trực tiếp đến ổn định kinh tế, trật tự an toàn xã hội và niềm tin của người dân, doanh nghiệp.

Theo thống kê, năm 2025, lực lượng chức năng ghi nhận hơn 500.000 hoạt động tấn công mạng nhằm vào các hệ thống thông tin, trong đó có các hệ thống trọng yếu quốc gia. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, ghi nhận gần 1.000 vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng, gây thiệt hại hàng nghìn tỷ đồng.

Đáng chú ý, tội phạm mạng ngày càng tận dụng AI để rút ngắn thời gian tìm kiếm lỗ hổng, xâm nhập hệ thống tài chính - ngân hàng. Các phương thức phổ biến khác gồm tấn công bằng mã độc tống tiền, tung tin sai sự thật gây rối loạn hoạt động tài chính và đánh cắp thông tin thẻ ngân hàng để chiếm đoạt tiền.

Thực tế đã ghi nhận vụ việc đối tượng đánh cắp chip thẻ khách hàng tại nhà hàng, sau đó gắn vào thẻ khác để mua sắm, chiếm đoạt hơn 200 triệu đồng.

Đại tá Nguyễn Bá Sơn nhấn mạnh, không bảo đảm được an ninh mạng thì không thể có chuyển đổi số; không có niềm tin số thì không thể phát triển tài chính số.

Thời gian qua, hệ thống giám sát của Ngân hàng Nhà nước đã kết nối với gần 100 tổ chức tài chính, ghi nhận hơn 668.000 tài khoản ngân hàng, ví điện tử và trung gian thanh toán có hoạt động hoặc dấu hiệu vi phạm pháp luật. Qua đó, ngành ngân hàng đã phát đi hàng triệu cảnh báo, tạm dừng và thu hồi các dòng tiền liên quan đến tội phạm với giá trị hàng nghìn tỷ đồng.

Để tăng cường an ninh tài chính số, ông Sơn đề nghị các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp chuyển từ tư duy xử lý sự cố sang bảo đảm an ninh ngay từ khâu thiết kế, xây dựng hệ thống; tăng cường phối hợp, chia sẻ thông tin giữa cơ quan quản lý và lực lượng thực thi pháp luật.

Cùng với đó, cần đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng AI phục vụ phòng thủ mạng, phát triển các giải pháp bảo mật và sản phẩm an ninh mạng do doanh nghiệp Việt Nam làm chủ; nâng cao nhận thức, kỹ năng số và ý thức bảo vệ dữ liệu cá nhân cho người dân, doanh nghiệp.

Ông Sơn khẳng định, an ninh mạng là cơ sở của niềm tin số, niềm tin số là nền tảng của tài chính số. Vì vậy, cần sự chung tay của toàn xã hội để xây dựng môi trường tài chính số an toàn, ổn định.

Ngành ngân hàng cần chủ động phòng ngừa rủi ro từ AI

Đề cập đến quá trình chuyển đổi số ngành ngân hàng, ông Đào Minh Tú cho biết, lĩnh vực này đã đạt nhiều kết quả tích cực. Khoảng 89% người trưởng thành đã có tài khoản thanh toán; giá trị thanh toán không dùng tiền mặt gấp 28 lần GDP. Tại nhiều ngân hàng lớn, hơn 95% giao dịch được thực hiện trên nền tảng số.

Đáng chú ý, hơn 70% tổ chức tín dụng đã ứng dụng AI trong chấm điểm tín dụng, định danh điện tử, phát hiện gian lận và phòng, chống rửa tiền.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của công nghệ cũng kéo theo nhiều thách thức về an ninh mạng, lừa đảo công nghệ cao và quản trị dữ liệu. Tội phạm ngày càng có tổ chức, lợi dụng AI để tạo hình ảnh, giọng nói giả mạo (Deepfake), thực hiện các kịch bản lừa đảo tinh vi.

Bên cạnh đó, dữ liệu đầu vào thiếu chuẩn xác có thể khiến AI nhân rộng sai sót, làm lộ lọt thông tin khách hàng. Công nghệ lượng tử trong tương lai cũng có thể đe dọa các chuẩn mã hóa đang bảo vệ hệ thống tài chính.

Theo ông Đào Minh Tú, bảo đảm an ninh tài chính trong thời đại số phải gắn với bảo vệ chủ quyền dữ liệu và niềm tin số của người dân. Ngành ngân hàng cần chủ động bảo vệ dữ liệu, tăng cường tự chủ công nghệ lõi, không phụ thuộc hoàn toàn vào các nền tảng AI và dịch vụ bảo mật nước ngoài; đồng thời chuyển từ xử lý sự cố sang chủ động phòng ngừa rủi ro.

Ông đề xuất 5 nhóm giải pháp trọng tâm gồm: chuẩn hóa dữ liệu và xây dựng khung quản trị AI rõ ràng; phát triển nền tảng xử lý dữ liệu thời gian thực để phát hiện, ngăn chặn giao dịch bất thường; thiết lập hệ thống cảnh báo, phòng vệ 3 lớp từ cảnh báo sớm, tự động chặn giao dịch rủi ro đến hỗ trợ ứng phó nhanh.

Hai nhóm giải pháp còn lại là tăng cường các lớp bảo vệ kỹ thuật đối với trợ lý AI và xây dựng lộ trình chuyển đổi sang mật mã hậu lượng tử (PQC), bảo đảm an toàn cho các hệ thống ngân hàng trọng yếu trong tương lai.