Bộ Xây dựng yêu cầu siết quản lý hoạt động đầu tư xây dựng, ngăn chặn lãng phí nguồn lực

Loại bỏ tình trạng chậm mặt bằng, thiếu vật liệu kéo dài thời gian thực hiện dự án

Thời gian qua, hoạt động đầu tư xây dựng có những bước tiến đột phá mạnh mẽ, cả về lượng và chất, góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh.

Bên cạnh những kết quả đạt được, một số dự án có những tồn tại, hạn chế, gián tiếp hoặc trực tiếp dẫn đến lãng phí nguồn lực như: đầu tư chưa phù hợp quy hoạch; đầu tư kém hiệu quả; đầu tư dàn trải, thiếu vốn trong quá trình triển khai; xác định quy mô, sơ bộ tổng mức đầu tư, thời gian thực hiện chưa sát với thực tế; phân kỳ đầu tư, phân chia dự án thành phần chưa hợp lý làm giảm hiệu quả khai thác.

Một số tồn tại khác như: công tác khảo sát, thiết kế chưa sát với thực tế và điều kiện đặc thù của vùng, miền; công tác giải phóng mặt bằng chậm, thiếu hụt nguồn vật liệu, năng lực nhà thầu yếu, chưa quyết liệt xử lý nhà thầu chậm tiến độ làm kéo dài thời gian thực hiện dự án; còn tồn tại, khiếm khuyết về chất lượng làm giảm tuổi thọ của công trình; trách nhiệm bảo hành của nhà thầu chưa được thực hiện nghiêm; công tác duy tu, bảo dưỡng, sửa chữa, bảo trì công trình chưa kịp thời; công tác thanh quyết toán vốn đầu tư còn chậm và tồn đọng kéo dài...

Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, chủ động nhận diện và xử lý kịp thời hoặc kiến nghị xử lý các hành vi gây lãng phí, không có "vùng cấm", không có "ngoại lệ", Bộ Xây dựng đề nghị UBND các tỉnh, thành phố chỉ đạo các sở, ban, ngành, các địa phương phối hợp chặt chẽ với các chủ đầu tư để xây dựng kế hoạch GPMB ngay từ bước chuẩn bị đầu tư, tổ chức triển khai thực hiện đáp ứng tiến độ, không để tình trạng chậm GPMB làm kéo dài thời gian thực hiện dự án.

Cơ quan chức năng địa phương cũng cần chủ động tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ bàn giao mặt bằng các dự án đang triển khai thi công; Đẩy nhanh công tác thanh, quyết toán kinh phí GPMB theo đúng quy định; tập trung quyết toán dứt điểm tại các dự án đã hoàn thành từ nhiều năm nhưng chưa quyết toán.

Riêng vấn đề vật liệu, Bộ Xây dựng đề nghị cấp có thẩm quyền địa phương chỉ đạo cơ quan liên quan phối hợp các chủ đầu tư xác định nhu cầu và kế hoạch sử dụng vật liệu xây dựng thông thường (cát, đất, đá), đáp ứng nhu cầu theo tiến độ thi công các dự án; chủ động triển khai các giải pháp quản lý, cung ứng và công bố giá đầy đủ theo quy định, phù hợp mặt bằng giá thị trường, không để thiếu hụt vật liệu ảnh hưởng đến tiến độ và hiệu quả đầu tư xây dựng.

Nghiêm cấm nâng khống sơ bộ tổng mức đầu tư, ảnh hưởng khả năng cân đối vốn

Đối với cấp quyết định chủ trương đầu tư, người quyết định đầu tư, chủ đầu tư và các tổ chức, cá nhân liên quan, Bộ Xây dựng đề nghị phải tổ chức lập, thẩm định, phê duyệt chủ trương đầu tư đúng trình tự, thủ tục, thẩm quyền; mục tiêu đầu tư, quy mô đầu tư, sơ bộ tổng mức đầu tư, thời gian thực hiện dự án phải được nghiên cứu, tính toán tuân thủ quy định của pháp luật.

"Nghiêm cấm việc nâng khống sơ bộ tổng mức đầu tư làm ảnh hưởng đến khả năng cân đối và bố trí nguồn vốn trong kế hoạch đầu tư công.

Quyết định chủ trương đầu tư/điều chỉnh chủ trương đầu tư phải bảo đảm phù hợp với chiến lược, quy hoạch, chương trình, kế hoạch và xác định rõ sự cần thiết thực hiện đầu tư; phải xác định được nguồn vốn và khả năng cân đối vốn phù hợp với tiến độ dự án nhằm đảm bảo hiệu quả đầu tư.

Việc phân chia dự án thành phần, phân kỳ đầu tư phải đảm bảo nguyên tắc: Từng dự án thành phần sau khi hoàn thành phải được đưa vào khai thác hiệu quả; tận dụng được tối đa các hạng mục khi đầu tư giai đoạn hoàn chỉnh", Chỉ thị nêu rõ.

Đối với quá trình lập, thẩm tra, thẩm định, phê duyệt dự án đầu tư, tổng mức đầu tư, thiết kế xây dựng triển khai sau thiết kế cơ sở và dự toán xây dựng công trình, yêu cầu Bộ Xây dựng đưa ra là phải thực hiện theo đúng trình tự, thủ tục, thẩm quyền.

Ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật nghiên cứu giải pháp thiết kế

Về công tác khảo sát thiết kế, 4 lưu ý được Bộ Xây dựng đưa ra.

Một là phải nâng cao chất lượng trong việc lập, phê duyệt nhiệm vụ khảo sát, nhiệm vụ thiết kế, đảm bảo đầy đủ số liệu khảo sát địa hình, địa chất, thủy văn, mỏ vật liệu, bãi đổ thải... theo đúng quy định, nhất là các khu vực nền đất yếu, khu vực có điều kiện địa chất phức tạp.

Đặc biệt, khi khảo sát điều tra các mỏ vật liệu, bãi đổ thải phải khảo sát kỹ lưỡng về vị trí, trữ lượng, chất lượng, khả năng cung ứng, đường vận chuyển, thủ tục khai thác... đáp ứng tiến độ yêu cầu của dự án.

Hai là phải có giải pháp chấn chỉnh, nâng cao chất lượng công tác khảo sát, thiết kế, lập tổng mức đầu tư, dự toán xây dựng công trình.

Trong đó, hồ sơ thiết kế phải phù hợp với tiêu chuẩn áp dụng, quy chuẩn kỹ thuật và quy định của pháp luật, chủ động ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật để nghiên cứu, so sánh lựa chọn các giải pháp thiết kế, dây chuyền công nghệ tối ưu, đảm bảo tính kinh tế - kỹ thuật, thích ứng với biến đổi khí hậu, mực nước biển dâng, ổn định lâu dài và có khả năng chống chọi cao với thiên nhiên ngay từ bước chuẩn bị dự án.

Công tác lập, thẩm tra, thẩm định tổng mức đầu tư, thiết kế, dự toán xây dựng công trình phải tính toán phù hợp với yêu cầu kỹ thuật, công nghệ, điều kiện thi công, biện pháp thi công, khối lượng công tác GPMB, mặt bằng giá khu vực, tuân thủ các quy định về quản lý chi phí, đảm bảo không vượt sơ bộ tổng mức đầu tư/ tổng mức đầu tư của dự án.

Cấp có thẩm quyền và các tổ chức, cá nhân liên quan cũng phải xem xét yêu cầu quy định cụ thể trong hợp đồng khảo sát, thiết kế về xử phạt khi có sai sót về số liệu khảo sát vượt quá quy định, tính toán thiết kế không đảm bảo tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn áp dụng của dự án.

Ba là xây dựng kế hoạch tổng thể để triển khai dự án, đặc biệt tiến độ GPMB, tiến độ thi công, kịp thời thông báo cho địa phương để thống nhất, phối hợp trong công tác GPMB, đảm bảo hoàn thành dự án theo tiến độ được phê duyệt.

Bốn là nghiêm cấm các hành vi: Thông đồng, móc ngoặc để hợp thức hóa hồ sơ thủ tục, làm sai lệch hồ sơ, kết quả công việc, tăng khống khối lượng, đơn giá, áp đặt chỉ định mỏ vật liệu, chỉ định nguồn gốc, xuất xứ.

Việc quyết định dự án đầu tư/ điều chỉnh dự án đầu tư phải bảo đảm phù hợp với chiến lược, quy hoạch, kế hoạch và xác định rõ sự cần thiết đầu tư; phải xác định được nguồn vốn và khả năng cân đối vốn phù hợp với tiến độ dự án.

"Nghiêm cấm quyết định đầu tư khi chưa được cấp có thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư theo quy định; Quyết định đầu tư/ điều chỉnh dự án đầu tư, thiết kế xây dựng triển khai sau thiết kế cơ sở/ điều chỉnh thiết kế không đúng thẩm quyền, không đúng với các nội dung về mục tiêu, quy mô, địa điểm, vượt mức vốn đầu tư công trong chủ trương đầu tư/ dự án đầu tư đã được cấp có thẩm quyền quyết định", Chỉ thị nêu.

Nghiêm cấm dàn xếp thông thầu, quản chặt việc sử dụng thầu phụ

Đề cập đến công tác lựa chọn nhà thầu, Bộ Xây dựng đề nghị các bên liên quan xây dựng kế hoạch tổng thể đảm bảo phù hợp với đặc điểm của dự án, địa giới hành chính, các yếu tố kỹ thuật, thời gian thực hiện... thuận lợi trong quá trình quản lý hợp đồng, tổ chức thi công xây dựng.

Việc phân chia gói thầu phải đảm bảo phù hợp với kế hoạch tổng thể, từng gói thầu sau khi hoàn thành phải được khai thác hiệu quả; Kiểm soát chặt chẽ hoạt động đấu thầu để lựa chọn nhà thầu có đủ năng lực, kinh nghiệm theo các quy định liên quan.

Nghiêm cấm dàn xếp thông thầu, quy định các điều kiện bất hợp lý không phù hợp theo quy định của pháp luật trong hồ sơ mời thầu/ hồ sơ yêu cầu làm cản trở, hạn chế sự tham gia của nhà thầu; tiết lộ thông tin trong đấu thầu; chuyển nhượng thầu trái pháp luật.

Trong công tác quản lý hợp đồng, tổ chức thi công, bảo hành công trình, Bộ Xây dựng đề nghị các chủ đầu tư tuân thủ các quy định về việc ký kết hợp đồng, tạm ứng hợp đồng, thu hồi tạm ứng hợp đồng; chủ động các giải pháp để quản lý chặt chẽ nguồn vốn tạm ứng đảm bảo đúng đối tượng, sử dụng đúng mục đích và quản lý rủi ro theo các quy định của pháp luật.

Đặc biệt, cấp có thẩm quyền và các chủ đầu tư phải quản lý chặt chẽ việc sử dụng nhà thầu phụ, nhà cung cấp nhân sự, thiết bị, vật tư cho dự án đảm bảo quy định; kiên quyết xử lý các hành vi vi phạm (nếu có) theo thẩm quyền; Chủ động làm việc với các đơn vị, chính quyền địa phương để triển khai công tác GPMB, cung ứng vật liệu đảm bảo tiến độ các dự án.

Nhà thầu phải xây dựng tiến độ thi công tổng thể, tiến độ thi công chi tiết đảm bảo khoa học, có tính khả thi gắn với điều kiện thực tế công tác GPMB, khả năng cung ứng vật liệu, điều kiện thời tiết, thể hiện số lượng các mũi và các dây chuyền thi công; số lượng máy móc thiết bị, nhân lực; khối lượng hoàn thành và giá trị hàng tháng của từng nhà thầu.

"Chủ đầu tư quyết liệt chỉ đạo các nhà thầu bố trí đầy đủ nguồn lực để triển khai tổ chức thi công ngay sau khi khởi công, đảm bảo tiến độ theo đúng biểu tiến độ chi tiết đã được chấp thuận; chủ động trong việc tập kết các loại vật liệu có yêu cầu khối lượng lớn nhằm đảm bảo tiến độ thi công theo kế hoạch.

Đối với các nhà thầu/ gói thầu/ dự án chậm tiến độ hoặc có nguy cơ chậm tiến độ, phải xác định chính xác nguyên nhân, thực hiện ngay các giải pháp khắc phục, kiên quyết xử lý các nhà thầu chậm tiến độ theo các quy định của hợp đồng, không để xảy ra tình trạng chậm tiến độ do chậm xử lý nhà thầu", Bộ Xây dựng đề nghị.

Bảo đảm hiệu quả triển khai dự án, các chủ đầu tư cùng được đề nghị tổ chức quản lý chặt chẽ mọi hoạt động của các chủ thể trên công trường; Nghiêm túc tiếp thu và thực hiện đầy đủ các kết luận, kiến nghị của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền (Thanh tra, kiểm tra, Kiểm toán nhà nước, cơ quan điều tra...) để xử lý theo các quy định của hợp đồng; Thường xuyên theo dõi, kiểm tra tình trạng làm việc bình thường của công trình, dự án; yêu cầu nhà thầu thực hiện nghiêm túc việc bảo hành công trình tuân thủ hợp đồng đã ký kết.

Trường hợp có những hư hỏng, khiếm khuyết, phải tiến hành kiểm tra, phân tích, đánh giá, xác định nguyên nhân, đề xuất giải pháp xử lý kịp thời nhằm duy trì điều kiện khai thác bình thường, đảm bảo an toàn.

Không để chậm tiến độ do thiếu vốn

Liên quan đến công tác giải ngân vốn cho các dự án, Bộ Xây dựng đề nghị cấp có thẩm quyền, các chủ đầu tư tổ chức xây dựng kế hoạch phân bổ vốn đầu tư hằng năm cho từng dự án, phù hợp với kế hoạch tổng thể, kế hoạch chi tiết của từng gói thầu/ dự án, không để xảy ra tình trạng chậm triển khai do thiếu vốn.

Trên cơ sở kế hoạch phân bổ vốn hằng năm, chủ đầu tư lập và tổ chức thực hiện kế hoạch giải ngân chi tiết theo từng tháng, từng quý cho từng nhiệm vụ, dự án và tổ chức kiểm soát tiến độ giải ngân theo kế hoạch, kịp thời điều chỉnh, điều chuyển vốn (nếu cần); Tập trung tối đa mọi nguồn lực để tháo gỡ các khó khăn, đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công gắn với bảo đảm chất lượng công trình, dự án.

"Chủ đầu tư và các bên liên quan cũng cần tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong giải ngân vốn đầu tư công, xác định rõ trách nhiệm của các tổ chức, đơn vị, cá nhân liên quan, xử lý nghiêm vi phạm theo quy định; kiểm soát chặt chẽ mục tiêu, hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công, đảm bảo công khai, minh bạch; Đẩy nhanh công tác nghiệm thu, thanh toán, thu hồi vốn tạm ứng theo quy định, không để tồn đọng khối lượng đã thực hiện nhưng chưa được thanh toán, không để tình trạng dồn khối lượng thanh toán vào cuối năm/ cuối thời gian thực hiện dự án", Bộ Xây dựng đề nghị.

Rà soát thủ tục, đưa công trình vào khai thác sớm

Đối với công tác nghiệm thu, bàn giao công trình đưa vào khai thác, quyết toán công trình/ dự án, các bên liên quan được đề nghị chủ động rà soát hoàn thiện các hồ sơ tài liệu trong quá trình triển khai thực hiện các gói thầu/dự án, kịp thời bàn giao, đưa công trình vào khai thác, sử dụng và quyết toán công trình; có biện pháp xử lý kịp thời, không để xảy ra tình trạng công trình/ hạng mục công trình/dự án hoàn thành nhưng chưa đưa vào khai thác, sử dụng, chậm quyết toán do thiếu hồ sơ, thủ tục.

Chủ đầu tư và các bên liên quan cũng cần kịp thời xử lý các khoản công nợ theo đúng quy định, đặc biệt là các khoản tạm ứng quá hạn chưa thu hồi; Chủ động bám sát kế hoạch quyết toán Tiểu dự án GPMB của các địa phương để phối hợp chặt chẽ, kịp thời trong quá trình thực hiện...

Đối với công tác quản lý, vận hành, khai thác, bảo trì công trình, Bộ Xây dựng đề nghị cấp có thẩm quyền, cơ quan chức năng thực hiện theo đúng công năng, công suất thiết kế của công trình, tuân thủ các quy định của pháp luật.

Đặc biệt, công tác theo dõi, kiểm tra tình trạng làm việc bình thường của dự án/ công trình cần được tăng cường để kịp thời phát hiện các tồn tại, khiếm khuyết về chất lượng công trình, yêu cầu các chủ đầu tư tổ chức khắc phục trong thời gian bảo hành công trình tuân thủ quy định; xây dựng kế hoạch sửa chữa, bảo trì kịp thời nhằm hạn chế xuống cấp, duy trì điều kiện làm việc bình thường và tuổi thọ của công trình.