Cảng thông minh sẽ vận hành theo thời gian thực, ứng dụng mạnh AI và tự động hóa

Tại dự thảo Tiêu chuẩn quốc gia năm 2026: Quy định kỹ thuật khai thác công trình cảng biển đang được Bộ Xây dựng lấy ý kiến, lần đầu tiên các tiêu chuẩn kỹ thuật dành cho cảng thông minh được đề xuất, hướng tới ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số và tự động hóa để nâng cao năng suất, hiệu quả khai thác.

Theo dự thảo, hệ thống thông tin cảng phải bảo đảm khả năng tổ chức, quản lý và vận hành theo thời gian thực đối với toàn bộ hoạt động tại bến cảng. Việc trao đổi dữ liệu điện tử (EDI) được khuyến khích triển khai đồng bộ giữa cơ quan quản lý cảng, doanh nghiệp khai thác, đại lý, chủ hàng và các cơ quan nhà nước nhằm bảo đảm luồng thông tin nhanh chóng, chính xác.

Đáng chú ý, EDI sẽ được sử dụng để tiếp nhận thông tin manifest nhập khẩu (bảng khai báo hàng hóa và các chứng từ phục vụ thông quan đối với tàu xuất nhập cảnh), góp phần rút ngắn thời gian thông quan và giảm sai sót do nhập liệu thủ công.

Dự thảo cũng khuyến nghị các cảng thông minh triển khai đồng bộ các hệ thống tự động hóa từ quản lý văn phòng đến khai thác bến cảng. Trong đó, các công nghệ truyền thông không dây cùng các nền tảng định vị, nhận dạng như GIS (hệ thống thông tin địa lý), GPS (hệ thống định vị toàn cầu) và RFID (công nghệ nhận dạng bằng sóng vô tuyến) được xem là hạ tầng cốt lõi cho vận hành tự động và thông minh.

Bên cạnh đó, các giải pháp di động phục vụ nhận dạng hàng hóa, theo dõi và xử lý container tại khu vực giao nhận, cùng công nghệ nhận dạng hình ảnh để tự động nhận diện biển số phương tiện và số hiệu container cũng được khuyến nghị áp dụng nhằm nâng cao hiệu quả khai thác.

Về an toàn hàng hải, dự thảo đề xuất tăng cường triển khai hệ thống giám sát và hỗ trợ tàu thuyền (VTS) trên các tuyến luồng có mật độ giao thông cao để hỗ trợ điều tiết tàu, kiểm soát ô nhiễm và phân tích nguy cơ xung đột hàng hải.

Hệ thống VTS cần được nâng cấp nhằm mở rộng vùng phủ sóng, nâng cao hiệu suất hoạt động và bắt buộc phải có nguồn điện dự phòng để bảo đảm các thiết bị an ninh trọng yếu vận hành liên tục.

Đối với tàu ra, vào cảng, dự thảo yêu cầu tuân thủ chế độ báo cáo và các hướng dẫn của VTS, đồng thời phải trang bị đầy đủ hệ thống nhận dạng tự động (AIS), hệ thống cảnh báo an ninh tàu (SSAS), hệ thống thông tin an toàn và cứu nạn hàng hải toàn cầu (GMDSS) và thiết bị ghi dữ liệu hành trình (VDR) theo quy định của Công ước quốc tế về an toàn sinh mạng con người trên biển (SOLAS).

Ngoài ra, hệ thống giao nhận và tái xếp container thông minh phải có khả năng tính toán trước số lần tái xếp, tối ưu quy trình giao nhận container, qua đó giảm thời gian chờ đợi và tiết kiệm nguồn lực cho doanh nghiệp.

Không chỉ tập trung vào chuyển đổi số, dự thảo còn bổ sung các quy định về an toàn, bảo vệ môi trường, phòng cháy chữa cháy và Hệ thống quản lý Sức khỏe, An toàn, An ninh và Môi trường (HSSE), nhằm giúp các cảng biển đáp ứng đầy đủ quy định của Việt Nam cũng như các công ước quốc tế.