Chặn hiệu ứng dây chuyền khi UAV xâm nhập vùng trời sân bay

Sự cố bất ngờ, phản ứng phải tức thời

Thời gian vừa qua các sự cố liên quan đến thiết bị bay không người lái (drone/UAV) xâm nhập vùng trời sân bay đang là một thách thức lớn với ngành hàng không.

Khác với thời tiết cực đoan thường có dự báo trước, sự xuất hiện của UAV là rủi ro đột ngột, không có bản tin cảnh báo, đòi hỏi toàn hệ thống phải có khả năng phản ứng, phối hợp ngay lập tức.

Tối 2/9, tại Cảng hàng không quốc tế Cát Bi xảy ra tình huống xuất hiện trái phép vật thể bay có gắn đèn, khiến sân bay phải tạm ngừng tiếp thu tàu bay.

Thời điểm này, trên bầu trời có 3 chuyến bay gồm VJC282, HVN1186, VJC692 đang trên hành trình về Hải Phòng. Do đã ở trên không, các chuyến bay không còn lựa chọn nào khác ngoài việc bay chờ và chuyển hướng hạ cánh xuống Nội Bài.

Việc này không chỉ khiến hành khách phải hạ cánh tại điểm đến không đúng lịch trình ban đầu mà còn kéo theo chi phí nhiên liệu phát sinh đối với hãng hàng không, đồng thời làm xáo trộn lịch quay đầu tàu bay và các chuyến bay tiếp theo.

Tuy nhiên, ngay khi nhận được thông tin, ATFM đã can thiệp, kích hoạt phối hợp, áp dụng biện pháp dừng khởi hành mặt đất đối với 2 chuyến bay đang chuẩn bị cất cánh đến sân bay Cát Bi.

Thay vì cất cánh rồi phải bay vòng chờ hoặc chuyển hướng như 3 chuyến trước, các tàu bay này được giữ lại ngay tại sân đỗ, chờ khởi hành lại sau khi sân bay có khả năng tiếp thu, tránh dồn ứ, bay chờ và có thể phải đi sân bay dự bị.

Đến hơn 21h, khi Cát Bi mở cửa trở lại, các chuyến bay mới được phép khởi hành theo kế hoạch điều phối.

"Tình huống tại Cát Bi cho thấy rõ yêu cầu đối với ATFM trong việc phản ứng nhanh trước những biến động bất thường của mạng đường bay. Chỉ trong một khoảng thời gian ngắn, quyết định điều tiết phải đồng thời tính đến tình trạng của các chuyến bay đang ở trên không, những chuyến bay chuẩn bị khởi hành, năng lực tiếp thu của sân bay và khả năng phát sinh tác động dây chuyền tới các khu vực khác", đại diện VATM phân tích.

"Van điều tiết" của toàn hệ thống

Theo đại diện VATM, quản lý luồng không lưu không phải là giải pháp để "bắt" UAV, nhưng lại là một giải pháp then chốt để giúp toàn bộ mạng lưới hàng không tránh khỏi các phản ứng tắc nghẽn dây chuyền khi sân bay đột ngột phải đóng cửa.

Về bản chất, drone/UAV xâm nhập không chỉ gây nguy cơ mất an toàn bay mà còn làm gián đoạn hoạt động khai thác của sân bay hoặc ở mức độ cao hơn là phải đóng cửa sân bay.

Khi sân bay phải tạm dừng tiếp thu hạ cánh, cất cánh, nếu không có điều phối phù hợp, các chuyến bay vẫn tiếp tục đổ về, dẫn đến bay chờ, chuyển hướng hàng loạt, ùn tắc vùng trời, sân bay và tạo hiệu ứng dây chuyền sang các chặng bay kế tiếp, hậu quả kéo dài sang các khung giờ tiếp theo.

Thiệt hại không chỉ nằm ở chậm chuyến mà còn ở chi phí nhiên liệu, tăng áp lực cho kiểm soát không lưu, gián đoạn lịch bay và ảnh hưởng tới hành khách.

Trong bối cảnh đó, ATFM được xem như một "van điều tiết" của toàn hệ thống. Biện pháp điều tiết luồng không lưu giúp kiểm soát hậu quả khai thác bằng cách cân bằng nhu cầu khai thác với năng lực thực tế của sân bay trong từng thời điểm.

Khi xảy ra sự cố, ATFM rà soát, tính toán lại nhu cầu hoạt động bay liên quan, đồng thời phối hợp với các đơn vị và hãng hàng không triển khai các biện pháp điều tiết phù hợp.

Một trong những giải pháp quan trọng là giữ tàu bay dưới mặt đất, thay vì để máy bay cất cánh rồi phải bay chờ. Sau đó, giờ cất cánh tính toán có thể được cấp hoặc điều chỉnh phù hợp để phân bổ lại lưu lượng bay theo năng lực tiếp thu thực tế.

Trong trường hợp cần thiết, công tác điều phối cũng được thực hiện để hỗ trợ chuyển hướng đến sân bay dự bị phù hợp.

Nhờ đó, hệ thống luồng hoạt động bay không bị dồn ứ, tồn đọng tại khu vực sân bay đang tạm dừng khai thác do ảnh hưởng của drone và các sân bay liên quan.

Đại diện VATM cho biết, giá trị lớn của ATFM trong những tình huống bất thường như UAV xâm nhập vùng trời sân bay nằm ở khả năng ngăn tác động dây chuyền.

Nếu không có biện pháp điều tiết sớm, các chuyến bay đang chuẩn bị khởi hành vẫn có thể tiếp tục cất cánh hướng về sân bay bị ảnh hưởng. Khi đó, máy bay đã ở trên không và các phương án xử lý sẽ trở nên phức tạp hơn.

Tàu bay có thể phải bay vòng chờ, dẫn đến cạn nhiên liệu, phải chuyển hướng đi sân bay dự bị hoặc xin hạ cánh khẩn cấp hoặc dẫn đến quá tải và xáo trộn lịch khai thác dây chuyền trên phạm vi rộng.

Ngược lại, khi ATFM được kích hoạt sớm, lưu lượng có thể được điều chỉnh, giãn cách ngay từ mặt đất. Điều này giúp giảm áp lực lên sân bay bị ảnh hưởng, đồng thời tạo điều kiện để hoạt động khai thác phục hồi nhanh hơn sau khi điều kiện an toàn được xác nhận.

Đáng chú ý, điều tiết từ sớm còn giúp tránh nguy cơ "tắc nghẽn lần hai" khi sân bay vừa mở cửa trở lại nhưng nhiều chuyến bay cùng lúc được phép khởi hành, khiến lưu lượng dồn ứ trong thời gian ngắn.

Giải pháp này cũng đảm bảo quyền lợi của hành khách qua việc tạm dừng cất cánh các chuyến bay đến sân bay tạm dừng khai thác hoặc đóng cửa, hạn chế kéo dài thời gian bay hoặc chuyến bay hạ cánh ở sân bay khác, gây xáo trộn lịch trình.

"Sự cố drone/UAV tại sân bay là một rủi ro an toàn bay có khả năng gây gián đoạn lớn cho nền không lưu. Trong chuỗi ứng phó, phát hiện, xử lý mối đe dọa là nhiệm vụ của lực lượng an ninh và chức năng mặt đất, còn ATFM là công cụ then chốt để kiểm soát tình hình không lưu. Biện pháp này giúp giữ an toàn, hạn chế bay chờ và chuyển hướng sân bay dự bị không cần thiết, đồng thời bảo đảm hệ thống khai thác phục hồi có trật tự sau sự cố", đại điện VATM nhấn mạnh.

Thời gian tới, VATM cho biết sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng, cảng hàng không và các hãng hàng không để nâng cao hiệu quả điều hành bay, chủ động ứng phó và giảm thiểu tối đa ảnh hưởng của các sự cố tương tự đến hoạt động khai thác.