Cô giáo vùng cao và hành trình gieo chữ thầm lặng

Mùa xuân bắt đầu từ lớp học nhỏ giữa rừng

Khi vùng đồng bằng đã rộn ràng sắc đào, sắc mai, thì trên những triền núi cao của tỉnh Lào Cai, cái lạnh mùa đông vẫn còn vương lại trong làn sương sớm. Giữa không gian ấy, trong những lớp học nhỏ nép mình bên rừng sa mộc, tiếng trẻ "ê a" học bài vang lên trong trẻo, đánh thức một ngày mới nơi bản làng xa xôi.

Ở vùng cao, gian khó vẫn còn chồng chất, hành trình mang con chữ đến với trẻ em chưa bao giờ bằng phẳng. Đường đến trường là những lối đất quanh co men theo sườn núi, băng qua các con suối; mùa mưa lầy lội, mùa lũ nước chảy xiết. Nhưng vượt lên tất cả, vẫn có những thầy cô giáo lặng lẽ bám trường, bám lớp, giữ cho ánh sáng tri thức cháy giữa đại ngàn.

Ở vùng cao, hành trình mang con chữ đến với trẻ em chưa bao giờ bằng phẳng. Đường đến trường phải vượt qua những con đường hiểm trở và thiên nhiên khắc nghiệt, các thầy cô vẫn lặng lẽ bám trường, bám lớp, giữ ánh sáng tri thức giữa đại ngàn.

Ngày đầu tiên đứng lớp ở miền sơn cước, cô giáo trẻ Nguyễn Thị Lào mang theo nhiều cảm xúc đan xen: hồi hộp, lo lắng và xúc động. Trước mắt cô là những gương mặt học trò nhỏ bé, ánh mắt rụt rè, nhiều em chưa nói sõi tiếng phổ thông, còn e dè trước người cô mới. Ngay khoảnh khắc ấy, cô hiểu rằng con đường phía trước sẽ nhiều thử thách, nhưng cũng từ đó, tình yêu nghề và thương trò âm thầm nảy nở.

Mỗi sáng sớm, trong cái rét cắt da, cắt thịt, các em khoác chiếc áo mỏng, lưng đeo cặp sách đã sờn quai, lặng lẽ băng qua con suối cạn để kịp giờ vào lớp. Bàn chân lấm bùn, đôi má ửng hồng vì lạnh, nhưng ánh mắt lại sáng lên khi ngôi lớp học hiện ra sau rặng cây. Với các em, mỗi ngày đến trường là một bước tiến gần hơn tới ước mơ.

Bám trường, bám lớp giữa muôn vàn thiếu thốn

Rời miền xuôi lên công tác tại Trường PTCS Minh Tân, huyện Bảo Yên (cũ), tỉnh Lào Cai, cô Nguyễn Thị Lào chấp nhận đối diện với những thiếu thốn chồng chất. Con đường đến lớp dài hun hút, bốn con suối phải vượt qua, nắng thì bụi mù, mưa xuống lầy trơn trượt, mùa lũ nước đục ngầu chảy xiết.

Những năm đầu, lớp học chỉ là những gian nhà tranh, vách nứa tạm bợ, gió lùa buốt lạnh mỗi khi mưa rét. Bàn ghế thiếu thốn, người dân phải chắp vá những mảnh gỗ thô sơ cho học sinh ngồi học. Rào cản ngôn ngữ với phụ huynh là đồng bào Mông, Dao, Tày khiến việc vận động học sinh đến lớp thêm phần gian nan.

Khi được phân công chủ nhiệm và giảng dạy lớp 5A, cô Lào đối diện với một lớp học không đồng đều về độ tuổi và trình độ. Nhiều em tiếp thu chậm, kiến thức nền còn hạn chế. Là giáo viên trẻ mới ra trường, cô kiên trì vận dụng những gì đã học, đồng thời thường xuyên trao đổi với đồng nghiệp để tìm phương pháp phù hợp, giúp học sinh từng bước làm quen và dần yêu thích việc học.

Sau này, cô tiếp tục nhận nhiệm vụ tại Trường Phổ thông Dân tộc Bán trú Tiểu học Xuân Thượng, thôn 3 Thâu, xã Bảo Yên, tỉnh Lào Cai, một địa bàn đặc biệt khó khăn với hai điểm trường cách nhau hàng chục km. Mỗi khi mưa xuống, con đường đất đỏ dẫn vào trường biến thành dải bùn nhão nhoẹt, xe máy không thể di chuyển. Có những ngày, cô phải gửi xe ven đường rồi cuốc bộ hàng cây số, chỉ mong kịp đến lớp, không để lỡ buổi học của học trò.

Phần lớn học sinh là con em đồng bào Mông, Dao, nhà ở xa trường. Nhiều em chưa từng học mẫu giáo, chưa thạo tiếng phổ thông, rụt rè và thiếu kỹ năng sống. Cô Lào không chỉ dạy chữ mà còn dạy các em từ những điều giản dị nhất từ cách rửa tay, giữ vệ sinh cá nhân, bảo quản sách vở, giữ gìn lớp học.

Một ngày làm việc của cô bắt đầu khi trời còn mờ sương và kết thúc lúc màn đêm đã buông xuống núi rừng. Ngoài giờ đứng lớp, cô kèm cặp học sinh yếu, chăm lo bữa ăn, giấc ngủ cho học sinh bán trú. Những đồ dùng dạy học mộc mạc, những góc lớp rực rỡ sắc màu đều do chính tay cô làm. Chiều tối trở về nhà, cô lại tranh thủ trồng rau, nuôi gà, vun vén cuộc sống thường ngày.

Khi mùa xuân ở lại trên non cao

Không chỉ gắn bó với lớp học nhỏ, suốt 29 năm qua, cô Nguyễn Thị Lào còn nhiều năm liên tục tham gia giảng dạy các lớp xóa mù chữ cho người lớn tại thôn 2 Vành. Sau những buổi lao động vất vả trên nương rẫy, cô lặng lẽ đến từng nhà, kiên trì vận động bà con đi học, giải thích ý nghĩa của con chữ trong đời sống.

Với những học viên ngoài bốn mươi, năm mươi tuổi, khi đôi tay đã cứng, đôi mắt đã mờ, cô kiên nhẫn cầm tay nắn từng nét chữ, dạy từng con số. Ban ngày đứng lớp, tối đến khi bản làng lên đèn, cô lại miệt mài bên lớp học xóa mù chữ, vừa chu toàn việc gia đình, vừa đảm bảo tốt công việc tại trường.

Nhờ sự bền bỉ ấy, các lớp học do cô phụ trách luôn hoàn thành chương trình. Nhiều học sinh tiến bộ rõ rệt, có em đạt giải cấp tỉnh. Các lớp xóa mù chữ duy trì đủ sĩ số; học viên biết đọc, biết viết, biết ký tên, không còn lạc lối trong sinh hoạt thường ngày.

Em Lý Nhật Duy, học sinh lớp 1A, sống tại thôn 1 Thâu, mỗi ngày vượt con đường dốc đá gập ghềnh để đến trường. Những ngày đầu làm quen với con chữ, bàn tay nhỏ bé của em run run khi tập viết. Niềm vui vỡ òa khi Duy viết được chữ "a" đầu tiên, một con chữ nhỏ bé mở ra cả thế giới mới. Từ lớp học vùng cao ấy, trong em nhen nhóm ước mơ giản dị sau này trở thành thầy giáo, tiếp tục mang con chữ về cho bản làng, như cô giáo Lào.

Chia sẻ với phóng viên Báo Xây dựng, ông Nguyễn Vương Thành – Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc Bán trú Tiểu học Xuân Thượng cho biết: Cô Nguyễn Thị Lào là giáo viên nhiều năm gắn bó với vùng cao, sẵn sàng xa quê, tạm gác hạnh phúc riêng để bám bản, bám trường, nuôi dưỡng ước mơ học chữ cho các em học sinh.

Cô thực hiện phương châm "bốn cùng" với học sinh, vừa dạy chữ vừa chăm lo sinh hoạt, rèn kỹ năng sống cho các em như con ruột. Ngoài giờ lên lớp ban ngày, cô còn đảm nhận dạy các lớp xóa mù chữ buổi tối, lặng lẽ san sẻ thời gian cho cộng đồng, thầy Thành chia sẻ thêm.

Ở nơi non cao còn nhiều gian khó, những người thầy, người cô không ồn ào, không phô trương. Họ chọn cách sống lặng lẽ, bền bỉ bám trường, bám lớp, chắt chiu từng bài giảng, từng bữa cơm ấm để giữ học trò ở lại với con chữ.

Khi cánh cửa lớp học còn sáng đèn, khi trang vở mới vẫn được trao vào tay trẻ nhỏ, niềm tin về một tương lai khác vẫn còn được nuôi dưỡng. Chính từ những điều bình dị ấy, mùa xuân đã hiện hữu, không rực rỡ, nhưng đủ ấm áp để ở lại lâu dài trên những đỉnh núi xa xôi.