Đại học đẩy mạnh ứng dụng AI từ đào tạo đến quản trị

Tích hợp AI vào từng ngành đào tạo

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi phương thức đào tạo và yêu cầu về nguồn nhân lực. Vì vậy, AI không nên chỉ dừng lại ở một môn học riêng lẻ mà cần được tích hợp sâu vào từng chương trình đào tạo, từ kinh tế, luật, giáo dục đến khoa học sức khỏe.

Phát biểu tại Hội thảo khoa học quốc gia "Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong khối ngành khoa học xã hội", Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Lê Quân nhấn mạnh, vấn đề cốt lõi không phải là cấm hay hạn chế AI trong lớp học mà là thay đổi phương thức tổ chức dạy và học.

Mục tiêu của giáo dục đại học là đào tạo những người biết sử dụng, làm chủ công nghệ, có tư duy giải quyết vấn đề và khả năng sáng tạo, thay vì chỉ khai thác AI để tìm kiếm câu trả lời có sẵn.

Sự xuất hiện của AI cũng đòi hỏi giảng viên chuyển từ truyền đạt kiến thức sang phát triển năng lực người học, thiết kế các hoạt động gắn với chuẩn đầu ra của môn học và chương trình đào tạo. Công nghệ đồng thời cần được đẩy mạnh trong quản trị đại học nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động và chất lượng phục vụ người học.

Các cơ sở giáo dục đại học được đề nghị xây dựng kế hoạch ứng dụng AI trong 5 năm tới, hướng tới triển khai đồng bộ trong toàn hệ thống. Bộ GD&ĐT cũng sẽ nghiên cứu xây dựng bộ chỉ số đánh giá mức độ ứng dụng AI, giúp các trường từng bước đổi mới quản trị, tối ưu vận hành, nâng cao hiệu quả hoạt động, giảm chi phí gián tiếp và tạo thêm nguồn lực phát triển nhà trường.

Đồng thời, Thứ trưởng đề nghị các trường tiếp tục cụ thể hóa yêu cầu về chuẩn đầu ra đã được quy định trong quy chế đào tạo đại học mới, trong đó chú trọng nâng cao năng lực số, năng lực ứng dụng AI và chuẩn ngoại ngữ của người học.

Chuẩn ngoại ngữ cần được đánh giá bằng năng lực thực chất, còn năng lực công nghệ là yêu cầu các cơ sở giáo dục đại học cần triển khai ngay để đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong giai đoạn mới.

PGS.TS Nguyễn Thị Quế Anh, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội, đề xuất sớm hoàn thiện chính sách về liêm chính học thuật, sở hữu trí tuệ, quản trị dữ liệu và kiểm soát thiên kiến AI. Theo bà, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả bền vững khi được dẫn dắt bởi các giá trị nhân văn.

Đại học Văn hóa Hà Nội: Đưa AI vào môn học toàn trường

Chia sẻ về lộ trình thực tế, PGS.TS Đinh Công Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa Hà Nội cho biết trong năm học 2026-2027, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội sẽ triển khai đồng thời hai trọng tâm, đào tạo và quản trị.

Về đào tạo, đây là lần đầu tiên trường đưa môn Trí tuệ nhân tạo và ứng dụng và môn Năng lực số vào giảng dạy cho sinh viên toàn trường. Qua đó, sinh viên các ngành văn hóa, nghệ thuật, du lịch, thông tin - thư viện, truyền thông và các lĩnh vực khác có nền tảng cần thiết để học tập, làm việc và thích ứng trong môi trường số.

Trong quản trị, trường triển khai phần mềm đại học số theo hướng tích hợp, liên thông các khâu hoạt động, từ tuyển sinh, đào tạo, quản lý chương trình, công tác sinh viên, khảo thí, hành chính, tài chính đến các hoạt động quản lý khác.

Mục tiêu là hình thành phương thức quản trị dựa trên dữ liệu, giảm quy trình thủ công, tăng tính minh bạch, hiệu quả và khả năng phục vụ người học.

"AI cần được nhìn nhận là công cụ hỗ trợ nâng cao năng lực của người dạy và người học, chứ không phải công nghệ thay thế giảng viên hay quá trình học tập của sinh viên", PGS.TS Đinh Công Tuấn nhấn mạnh.

Theo đó, sinh viên được tiếp cận cách sử dụng các công cụ AI để tìm kiếm, xử lý và phân tích thông tin; hỗ trợ học tập, sáng tạo nội dung, giải quyết vấn đề và thực hiện các nhiệm vụ nghề nghiệp.

Đối với giảng viên, AI có thể hỗ trợ thiết kế học liệu, xây dựng tình huống học tập, phân tích dữ liệu học tập và nâng cao hiệu quả nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, chuyên môn, tư duy khoa học và trách nhiệm của giảng viên vẫn là yếu tố quyết định chất lượng đào tạo.

Trong nghiên cứu khoa học, trường khuyến khích khai thác AI ở những khâu phù hợp như tìm kiếm, hệ thống hóa thông tin, hỗ trợ phân tích dữ liệu, gợi ý hướng nghiên cứu, xử lý ngôn ngữ và nâng cao hiệu quả công bố.

Theo PGS.TS Đinh Công Tuấn, năng lực AI không chỉ là biết sử dụng một vài công cụ mà quan trọng hơn là biết đặt câu hỏi, đánh giá kết quả, kiểm chứng thông tin và chịu trách nhiệm đối với sản phẩm do mình tạo ra.

Đối với sinh viên, trường tập trung vào các năng lực cốt lõi gồm năng lực số; khả năng sử dụng các công cụ AI phù hợp với nhiệm vụ học tập và nghề nghiệp; kỹ năng tìm kiếm, đánh giá và kiểm chứng thông tin; tư duy phản biện, tư duy sáng tạo, kỹ năng giải quyết vấn đề và khả năng thích ứng với sự thay đổi của công nghệ.

Đối với giảng viên, bên cạnh năng lực chuyên môn và sư phạm, cần từng bước hình thành năng lực số và năng lực khai thác AI phục vụ giảng dạy, nghiên cứu và quản lý học tập.

Song song với những lợi ích, việc ứng dụng AI trong giáo dục cũng đặt ra các vấn đề về đạo đức học thuật, bản quyền và nguy cơ phụ thuộc vào công nghệ. Đây là những vấn đề nhà trường đặc biệt quan tâm.

"Quan điểm của chúng tôi là không cấm AI, nhưng phải sử dụng AI có nguyên tắc, có trách nhiệm và phù hợp với mục tiêu giáo dục", PGS.TS Đinh Công Tuấn cho biết.

Theo ông, sinh viên có thể sử dụng AI để hỗ trợ học tập nhưng không được biến AI thành công cụ làm thay cho tư duy và năng lực của mình. Trong học tập và nghiên cứu, người sử dụng phải có trách nhiệm kiểm chứng thông tin, tôn trọng bản quyền, bảo đảm tính trung thực học thuật và minh bạch về việc sử dụng AI khi cần thiết.

Bên cạnh đó, nhà trường sẽ từng bước hoàn thiện quy định, hướng dẫn ứng dụng AI phù hợp với thực tiễn. Phương thức kiểm tra, đánh giá cũng được đổi mới nhằm hạn chế sự phụ thuộc hoặc sử dụng công nghệ không đúng mục đích.