ĐBQH: Cần tiêu chí cụ thể để xác định công trình phải thi tuyển phương án kiến trúc

Tham gia thảo luận, đại biểu Đào Chí Nghĩa (đoàn Cần Thơ) quan tâm đến quy định về thi tuyển, tuyển chọn phương án kiến trúc tại Điều 17 dự thảo luật.

Đại biểu đánh giá cao việc cơ quan soạn thảo đã tiếp thu ý kiến của các đại biểu, bỏ khoản 5 của dự thảo trước đây và xác định các công trình bắt buộc thi tuyển dựa trên tính chất, vai trò, yêu cầu kiến trúc, không phân biệt nguồn vốn.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị làm rõ hơn các tiêu chí đối với những khái niệm như công trình quan trọng, công trình tạo điểm nhấn trong đô thị, công trình tiêu biểu, tuyến đường chính.

Theo đại biểu, dự thảo hiện xác định các công trình này trên cơ sở quy hoạch hoặc quy chế quản lý kiến trúc đã được phê duyệt. Cách quy định này tạo sự linh hoạt trong thực hiện, nhưng nếu thiếu tiêu chí cụ thể có thể dẫn đến sự phụ thuộc lớn vào quyết định của từng địa phương, từ đó phát sinh tình trạng cùng một loại công trình nhưng địa phương này tổ chức thi tuyển, địa phương khác lại không.

Vì vậy, đại biểu Đào Chí Nghĩa đề nghị bổ sung vào Luật các nhóm tiêu chí tối thiểu về quy mô, vị trí, mức độ tác động đến cảnh quan, không gian công cộng, giá trị văn hóa - lịch sử và cộng đồng để làm căn cứ xác định các công trình cần tổ chức thi tuyển, tuyển chọn phương án kiến trúc.

Cùng thảo luận, đại biểu Vũ Văn Tiến (đoàn TP Hải Phòng) cho rằng việc chuyển từ hình thức thi tuyển theo Luật Kiến trúc năm 2019 sang áp dụng cả thi tuyển và tuyển chọn sẽ tạo sự linh hoạt hơn.

Đại biểu phân tích, với phương thức thi tuyển, các phương án kiến trúc được đánh giá bởi hội đồng gồm những chuyên gia có kinh nghiệm, năng lực và trình độ chuyên môn phù hợp. Qua đó, chủ đầu tư có thể lựa chọn phương án bảo đảm chất lượng về nghệ thuật, bản sắc văn hóa, công năng, công nghệ, đồng thời có khả năng tạo dấu ấn trong quá trình hội nhập quốc tế.

Tuy nhiên, với hình thức tuyển chọn, nếu chủ đầu tư vừa tổ chức vừa trực tiếp lựa chọn phương án mà không có cơ chế thẩm định chuyên môn độc lập, có thể phát sinh tình trạng "tự biên, tự diễn". Khi đó, chất lượng sản phẩm kiến trúc về nghệ thuật, văn hóa, công năng và công nghệ có nguy cơ không được kiểm soát đầy đủ.

Vì vậy, nếu tiếp tục duy trì phương thức tuyển chọn, đại biểu đề nghị luật và các văn bản hướng dẫn cần quy định việc thành lập hội đồng tư vấn tuyển chọn có chuyên môn, tương tự hội đồng thi tuyển phương án kiến trúc.

Đại biểu đoàn TP Hải Phòng cũng đề nghị cân nhắc việc đưa một số loại công trình ra khỏi diện bắt buộc thi tuyển phương án kiến trúc, như nhà ga đường sắt chính trong đô thị, cầu từ cấp II trở lên và một số công trình khác đang được quy định trong Luật Kiến trúc năm 2019.

Theo đại biểu, đây đều là những công trình có ảnh hưởng lớn đến cảnh quan, không gian kiến trúc và diện mạo đô thị. Nếu được đầu tư thiết kế tốt, các công trình này có thể trở thành điểm nhấn kiến trúc, nâng cao sức hấp dẫn của đô thị và góp phần thu hút khách du lịch.

Do đó, đại biểu đề nghị giữ nguyên danh mục các loại công trình thuộc diện phải thi tuyển phương án kiến trúc như quy định của Luật Kiến trúc năm 2019.

Đại biểu Lê Thanh Hoàn (đoàn Thanh Hoá) quan tâm đến phân quyền, phân cấp trong thi tuyển kiến trúc. Theo đại biểu, với nguyên tắc "địa phương làm, địa phương quyết, địa phương chịu trách nhiệm", cần giao chính quyền cấp tỉnh quyết định công trình nào phải thực hiện thi tuyển kiến trúc trên cơ sở quy chế quản lý kiến trúc của địa phương.

Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung thẩm quyền này ngay trong Luật Kiến trúc, qua đó tăng tính chủ động cho địa phương và phù hợp với định hướng đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.