ĐBQH: Siết chỉ tiêu tư pháp nhưng không để phát sinh áp lực oan sai

Không để chỉ tiêu giảm án tạm đình chỉ dẫn đến oan sai

Chiều 11/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI thảo luận ở hội trường về dự án Nghị quyết của Quốc hội về công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, công tác của Viện kiểm sát nhân dân, của Tòa án nhân dân và công tác thi hành án, thay thế Nghị quyết số 96/2019/QH14.

Quan tâm đến chỉ tiêu số vụ án, vụ việc tạm đình chỉ, đại biểu Trần Thị Thu Phước (đoàn Quảng Ngãi) cho rằng tạm đình chỉ là quyết định tố tụng được pháp luật quy định chặt chẽ nhằm xử lý những trường hợp phát sinh trở ngại khách quan.

Theo đại biểu, các căn cứ tạm đình chỉ có thể là chưa có kết quả giám định, định giá tài sản, chưa hoàn thành tương trợ tư pháp, chưa xác định được bị can hoặc không biết bị can đang ở đâu, bị can mắc bệnh tâm thần, bệnh hiểm nghèo hoặc những lý do bất khả kháng khác. Do đó, số lượng vụ án, vụ việc tạm đình chỉ phụ thuộc vào căn cứ khách quan của từng vụ án, không đồng nghĩa với hạn chế hay vi phạm trong hoạt động điều tra.

Đại biểu cảnh báo, nếu đặt áp lực phải hoàn thành chỉ tiêu "giảm ít nhất 5%" số vụ án, vụ việc tạm đình chỉ, có thể dẫn đến tình trạng cơ quan điều tra phục hồi giải quyết nguồn tin về tội phạm hoặc phục hồi điều tra một cách hình thức, ngay cả khi nguyên nhân dẫn đến tạm đình chỉ chưa được khắc phục.

Điều này tiềm ẩn nguy cơ oan sai, bỏ lọt tội phạm hoặc buộc phải xét xử khi chưa đủ chứng cứ pháp lý, ảnh hưởng đến tính khách quan của hoạt động tư pháp. Vì vậy, đại biểu đề nghị không quy định mức "ít nhất 5%", mà cân nhắc cách diễn đạt phù hợp hơn, đồng thời tập trung vào yêu cầu không để xảy ra trường hợp tạm đình chỉ, đình chỉ trái quy định pháp luật.

Cùng quan điểm, đại biểu Lê Văn Đông (đoàn TP.HCM) đề xuất không ấn định tỷ lệ phần trăm giảm án tạm đình chỉ, thay vào đó yêu cầu thường xuyên rà soát, tích cực xác minh tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và các vụ án đang tạm đình chỉ; kịp thời phục hồi giải quyết khi lý do tạm đình chỉ không còn.

Đối với những trường hợp sắp hết thời hạn truy cứu trách nhiệm hình sự, cần kịp thời áp dụng các biện pháp theo quy định pháp luật, bảo đảm không bỏ lọt tội phạm, không làm oan người vô tội.

Không đánh đổi chất lượng xét xử để chạy theo con số

Cùng thảo luận, Chánh án TAND TP Hà Nội Nguyễn Xuân Kỳ (đoàn TP Hà Nội) đề nghị cân nhắc việc quy định chỉ tiêu định lượng đối với tỷ lệ giải quyết, xét xử các vụ án hình sự, vụ việc dân sự và vụ án hành chính của Tòa án.

Theo đại biểu, pháp luật tố tụng đã quy định chặt chẽ thời hạn giải quyết đối với từng loại vụ án. Nếu đồng thời đặt ra tỷ lệ giải quyết về số lượng, nhất là vào thời điểm cuối kỳ báo cáo, có thể tạo áp lực phải giải quyết theo chỉ tiêu, ảnh hưởng đến thời gian nghiên cứu hồ sơ và chất lượng bản án, quyết định.

Trong khi đó, khối lượng công việc của tòa án hiện đã tăng rất lớn, gần gấp đôi so với thời điểm ban hành Nghị quyết số 96, nhưng biên chế không tăng tương ứng. Nhiều vụ án kéo dài do nguyên nhân khách quan như phải chờ kết quả giám định, định giá tài sản hoặc thực hiện ủy thác tư pháp với nước ngoài.

Đáng chú ý, từ năm nay, thời điểm kết thúc báo cáo công tác của ngành Tòa án và Viện kiểm sát cùng vào ngày 31/12. Một số hồ sơ do Viện kiểm sát chuyển sang Tòa án vào cuối kỳ báo cáo có thể làm tăng số lượng vụ việc Tòa án phải giải quyết trong cùng thời điểm, tạo áp lực đối với việc bảo đảm thời hạn tố tụng và các chỉ tiêu định lượng.

Do đó, đại biểu đề nghị cân nhắc quy định chỉ tiêu mang tính định lượng. Trường hợp Quốc hội vẫn lựa chọn phương án này, cần bổ sung cụm từ "trừ trường hợp do nguyên nhân khách quan" vào chỉ tiêu về giải quyết vụ án, nhằm bảo đảm tính khả thi và phản ánh đúng thực chất hoạt động xét xử.

Tập trung xử lý những loại tội phạm gây bức xúc

Đại biểu Phạm Văn Hòa (đoàn Đồng Tháp), thời gian qua, các cơ quan tố tụng đã thể hiện tinh thần trách nhiệm trong công tác điều tra, truy tố, xét xử đúng quy định pháp luật. Đặc biệt, đối với những vụ án nghiêm trọng, rất nghiêm trọng, kết quả điều tra, phá án đạt và vượt một số chỉ tiêu Quốc hội giao.

Đại biểu đánh giá đây là kết quả đáng ghi nhận, thể hiện nỗ lực của các cơ quan trong thực hiện nhiệm vụ được giao.

Trong thời gian tới, đại biểu đề nghị các cơ quan, nhất là cơ quan điều tra, tiếp tục tăng cường đấu tranh, phòng ngừa và xử lý nghiêm các loại tội phạm, nhất là những hành vi gây bức xúc trong dư luận xã hội.

Trong đó, cần đặc biệt quan tâm đến các vụ án xâm hại trẻ em, tội phạm ma túy, hàng giả, thực phẩm bẩn, thuốc giả và những hành vi trực tiếp đe dọa sức khỏe, tính mạng của người dân.

Theo đại biểu, đây là những loại tội phạm không chỉ gây thiệt hại trực tiếp cho người dân mà còn làm ảnh hưởng đến niềm tin của xã hội đối với hoạt động của các cơ quan bảo vệ pháp luật. Vì vậy, cần có giải pháp đấu tranh quyết liệt, xử lý nghiêm minh và hiệu quả hơn.

Đại biểu Thạch Phước Bình (đoàn Vĩnh Long) đề nghị xem xét nâng chỉ tiêu xét xử đối với các vụ án xâm hại trẻ em từ mức trên 90% trong dự thảo lên trên 95%.

Theo đại biểu, đây là nhóm vụ án cần được nhìn nhận với yêu cầu đặc biệt bởi nạn nhân là những người yếu thế, dễ chịu tổn thương lâu dài. Trong khi giai đoạn điều tra, truy tố đã đặt mục tiêu giải quyết trên 95%, thì khâu xét xử - nơi đưa ra phán quyết cuối cùng về công lý - cũng cần bảo đảm mức chỉ tiêu tương xứng.

"Sự chậm trễ trong xét xử có thể kéo dài những tổn thương tâm lý đối với trẻ em là nạn nhân. Vì vậy, việc nâng chỉ tiêu lên trên 95% sẽ tạo sự đồng bộ giữa các khâu tố tụng và thể hiện rõ hơn yêu cầu bảo vệ trẻ em", đại biểu nêu.

Cuối phiên thảo luận, giải trình, làm rõ ý kiến đại biểu Quốc hội nêu, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, các chỉ tiêu, nhiệm vụ trong dự thảo phải đóng vai trò như một "bộ chỉ số" đánh giá hiệu quả công việc, tương tự các chỉ số KPI, để Quốc hội có cơ sở giám sát, đánh giá chính xác chất lượng hoạt động của các cơ quan tư pháp.

Để xây dựng các chỉ tiêu này, ban soạn thảo đã tổng kết việc thực hiện Nghị quyết số 96, trong đó có 6 phụ lục đánh giá cụ thể kết quả thực hiện từng chỉ tiêu, nhiệm vụ được Quốc hội giao.

"Nguyên tắc là chỉ những chỉ tiêu, nhiệm vụ nào vượt một cách bền vững trong thời gian qua thì mới nghiên cứu để tăng; còn những chỉ tiêu nào trong quá trình thực hiện còn khó khăn, vướng mắc thì phải nghiên cứu để điều chỉnh", ông Phan Chí Hiếu cho biết.