Đề xuất bổ sung phương tiện bay không người lái vào lực lượng cứu nạn hàng không

Một tình huống chỉ có một cơ quan chủ trì tại một thời điểm

Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến các cơ quan, tổ chức đối với dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ ban hành Quy chế phối hợp tìm kiếm, cứu nạn hàng không dân dụng, thay thế Quyết định số 33/2012/QĐ-TTg ngày 6/8/2012.

Một trong những điểm mới đáng chú ý là dự thảo đề xuất bổ sung phương tiện bay không người lái vào danh mục phương tiện có thể huy động tham gia tìm kiếm, cứu nạn hàng không dân dụng. Danh mục lực lượng, phương tiện phục vụ hoạt động này cũng được cập nhật theo Luật Phòng thủ dân sự.

Bên cạnh đó, dự thảo quy định các bộ, ngành, địa phương có trách nhiệm rà soát, báo cáo hằng năm về danh mục lực lượng, phương tiện có khả năng tham gia tìm kiếm, cứu nạn, mức độ sẵn sàng và đầu mối liên lạc trực 24 giờ.

Việc xây dựng quy chế mới nhằm kế thừa những quy định còn phù hợp, đồng thời sửa đổi, hoàn thiện cơ chế phối hợp để đáp ứng yêu cầu thực tiễn, cập nhật hệ thống pháp luật về hàng không dân dụng, phòng thủ dân sự và tổ chức bộ máy sau sắp xếp.

Không chỉ bổ sung phương tiện tham gia ứng cứu, dự thảo còn mở rộng cơ chế phối hợp liên ngành, dân sự - quân sự và quốc tế; bổ sung các quy định về huấn luyện, diễn tập và bảo đảm hoạt động tìm kiếm, cứu nạn.

Đáng chú ý, phạm vi điều chỉnh được chuyển từ phối hợp tìm kiếm, cứu nạn tàu bay dân dụng sang tàu bay thực hiện hoạt động hàng không dân dụng. Phạm vi không gian cũng được xác định theo vùng tìm kiếm, cứu nạn hàng không do Việt Nam đảm nhiệm, thay cho vùng thông báo bay do Việt Nam quản lý như quy định hiện hành.

Nội dung này nhằm bảo đảm phù hợp với Nghị định số 222/2026/NĐ-CP, đồng thời làm rõ mối quan hệ với Quy chế phối hợp tìm kiếm, cứu nạn trên biển và các hoạt động khẩn nguy sân bay, an ninh hàng không, điều tra tai nạn.

Về nguyên tắc phối hợp, dự thảo tiếp tục kế thừa yêu cầu chỉ huy thống nhất, phối hợp kịp thời, ưu tiên cứu người; đồng thời bổ sung nguyên tắc đặt hoạt động tìm kiếm, cứu nạn dưới sự chỉ đạo thống nhất của Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia.

Một điểm quan trọng là mỗi tình huống chỉ có một cơ quan chủ trì chung tại một thời điểm. Việc chuyển giao trách nhiệm chủ trì phải được xác nhận, bảo đảm hoạt động tìm kiếm, cứu nạn không bị gián đoạn. Cơ chế phối hợp cũng không làm thay đổi thẩm quyền quản lý nhà nước, cấp phép bay và chỉ huy lực lượng của các cơ quan liên quan.

Dự thảo nhấn mạnh, các hành động ban đầu nhằm cứu người không phải chờ hoàn tất thủ tục. Việc trợ giúp người bị nạn được thực hiện không phân biệt quốc tịch; thông tin phục vụ tìm kiếm, cứu nạn phải được cung cấp thống nhất, phù hợp với điều ước quốc tế và tiêu chuẩn của Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế (ICAO).

Để tránh chồng chéo trách nhiệm khi xảy ra sự cố, dự thảo phân định bốn loại khu vực: cảng hàng không và khu vực lân cận; khu vực trên biển; khu quân sự; khu vực đất liền, hải đảo còn lại.

Theo đó, Trung tâm Phối hợp tìm kiếm cứu nạn hàng không chủ trì tìm kiếm, xác định vị trí tàu bay. Doanh nghiệp cảng hàng không chủ trì hoạt động tìm kiếm, cứu nạn tại cảng hàng không và khu vực lân cận.

Đối với khu vực trên biển, cơ quan chủ trì được xác định theo Quy chế phối hợp tìm kiếm, cứu nạn trên biển. Ban Chỉ huy phòng thủ dân sự cấp tỉnh chủ trì cứu nạn trên đất liền, trong khi Bộ Quốc phòng chủ trì tại khu quân sự.

Dự thảo cũng quy định cụ thể nội dung, trình tự và thời điểm hoàn thành việc chuyển giao trách nhiệm chủ trì. Các tình huống chưa xác định được cơ quan chủ trì, tàu bay lâm nạn tại khu vực giáp ranh giữa hai tỉnh hoặc giáp ranh với vùng tìm kiếm, cứu nạn của quốc gia kế cận đều được đưa vào quy định xử lý.

Siết quy trình báo động, tiếp nhận và truyền phát thông tin cứu nạn

Cùng với việc phân định trách nhiệm, dự thảo tập trung hoàn thiện cơ chế tiếp nhận, xử lý và truyền phát thông tin báo động.

Các trạm báo động được cập nhật, bao gồm Tổng đài 112, đài thông tin duyên hải, đồn biên phòng, UBND cấp xã và các đầu mối liên quan. Hệ thống thông tin phục vụ tìm kiếm, cứu nạn cũng được bổ sung các công cụ như hệ thống theo dõi tàu bay toàn cầu, kho dữ liệu vị trí tàu bay lâm nguy theo tiêu chuẩn ICAO.

Quy trình tiếp nhận thông tin được quy định chặt chẽ hơn, từ xác nhận đã nhận tin, phương thức liên lạc, đầu mối dự phòng khi không có phản hồi đến trách nhiệm báo cáo xác nhận bằng văn bản trong thời hạn 24 giờ.

Trung tâm Phối hợp tìm kiếm cứu nạn hàng không có trách nhiệm thông báo tới từng cơ quan liên quan, đồng thời thiết lập cơ chế thông báo hai chiều với Trung tâm Phối hợp tìm kiếm, cứu nạn hàng hải Việt Nam.

Các tần số phục vụ liên lạc, báo động hàng không gồm 121,5 MHz, 123,1 MHz và dải tần 406 - 406,1 MHz cũng được cập nhật trong dự thảo.

Đối với phương án tìm kiếm và kế hoạch bay tìm kiếm, cứu nạn, dự thảo chuyển từ cơ chế trình Cục Hàng không Việt Nam để báo cáo Ủy ban Quốc gia thông qua sang cơ chế cơ quan chủ trì quyết định phương án trong phạm vi thẩm quyền.

Trung tâm Phối hợp tìm kiếm cứu nạn hàng không tổ chức thực hiện các nội dung nghiệp vụ hàng không, đồng thời thực hiện chế độ báo cáo theo quy định.

Nội dung phương án tìm kiếm được bổ sung yêu cầu đánh giá nguy cơ đối với lực lượng ứng cứu, tiêu chí điều chỉnh khu vực tìm kiếm, chế độ báo cáo và bàn giao ca. Dự thảo cũng làm rõ kế hoạch bay tìm kiếm, cứu nạn không thay thế phép bay, đồng thời bổ sung trách nhiệm cung cấp thông tin khí tượng, thủy văn phục vụ hoạt động ứng cứu.

Không để vướng mắc kinh phí làm chậm việc cứu người

Về huy động tàu bay, phương tiện, dự thảo cập nhật thẩm quyền điều động theo Luật Phòng thủ dân sự. Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia thực hiện điều phối khi tình huống vượt quá khả năng của cơ quan chủ trì.

Đáng chú ý, dự thảo khẳng định người chỉ huy tàu bay, phương tiện có quyền quyết định cuối cùng về an toàn đối với phương tiện do mình chỉ huy. Đồng thời, quy định việc hoàn trả, bồi thường tài sản được huy động.

Đối với hoạt động tìm kiếm, cứu nạn theo địa bàn và tại hiện trường, trách nhiệm phối hợp tại cảng hàng không, khu vực lân cận, trên biển và trên đất liền được cụ thể hóa.

Trên biển, Trung tâm Phối hợp tìm kiếm cứu nạn hàng không chủ trì xác định khu vực ưu tiên tìm kiếm theo quy định tại Nghị định số 222/2026/NĐ-CP. Việc tổ chức tìm kiếm, cứu người không phải chờ xác định được vị trí chính xác.

Trên đất liền, dự thảo làm rõ vai trò của Ban Chỉ huy phòng thủ dân sự cấp tỉnh và Chủ tịch UBND cấp xã. Tại hiện trường, nguyên tắc chỉ định người chỉ huy cũng được quy định cụ thể hơn, trong đó xác định vai trò của người chỉ huy đơn vị đến hiện trường đầu tiên và người điều phối nhiệm vụ tìm kiếm, cứu nạn.

Một nội dung đáng chú ý khác là dự thảo quy định việc chưa có thỏa thuận trước về chi phí không được trở thành lý do trì hoãn hoặc từ chối cứu người; không thu chi phí tìm kiếm, cứu nạn đối với người được cứu.

Cơ chế xác định nguồn kinh phí cũng được hoàn thiện nhằm tránh trùng lặp khi có nhiều cơ quan cùng tham gia xử lý một tình huống.

Hoàn thiện cơ chế tiếp nhận lực lượng cứu nạn nước ngoài

Đối với lực lượng, phương tiện nước ngoài tham gia tìm kiếm, cứu nạn tại Việt Nam, dự thảo cập nhật thẩm quyền cấp phép bay; quy định cụ thể hơn quy trình tiếp nhận, xác nhận và chuyển đề nghị hỗ trợ của trung tâm phối hợp cứu nạn nước ngoài.

Các thủ tục ưu tiên về biên phòng, xuất nhập cảnh, hải quan, kiểm dịch cũng được bổ sung. Những thông tin cần thiết được xem xét công bố trong tập thông báo tin tức hàng không.

Về trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, dự thảo cập nhật theo chức năng, nhiệm vụ sau sắp xếp bộ máy.

Cụ thể, Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia thay Ủy ban Quốc gia; Bộ Quốc phòng là cơ quan thường trực; Bộ Xây dựng thay Bộ Giao thông vận tải. Bộ Khoa học và Công nghệ phụ trách các nội dung về tần số vô tuyến điện, viễn thông; Bộ Nông nghiệp và Môi trường thực hiện các nhiệm vụ liên quan đến khí tượng thủy văn, kiểm ngư, kiểm lâm và môi trường.

Trách nhiệm của UBND cấp tỉnh, cấp xã cũng được cập nhật theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Với hàng loạt nội dung được sửa đổi, bổ sung, dự thảo hướng tới hoàn thiện cơ chế phối hợp tìm kiếm, cứu nạn hàng không dân dụng, từ tiếp nhận thông tin báo động, xác định cơ quan chủ trì, huy động lực lượng, phương tiện đến tổ chức cứu nạn tại hiện trường và phối hợp quốc tế.