Giá vật liệu tăng bất thường do khâu trung gian, nhà thầu “gánh” chi phí

Xuất hiện cơ chế phân phối trung gian, đẩy giá vật liệu

Hiệp hội các Nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam (Varsi) vừa có văn bản gửi lãnh đạo Chínhphủ phản ánh tình trạng giá nhiên liệu tăng sốc và nguồn cung vật liệu khan hiếm đang gây áp lực lớn lên các dự án hạ tầng trọng điểm.

Theo Varsi, cuối tháng 2/2026, căng thẳng tại Trung Đông đã đẩy giá dầu DO tăng khoảng 72%.

Nguồn cung tại nhiều địa phương cũng rơi vào tình trạng thiếu hụt, nhiều cửa hàng hạn chế hoặc từ chối bán với khối lượng lớn cho các nhà thầu.

Tác động từ giá nhiên liệu lan rộng sang toàn bộ chuỗi vật liệu xây dựng, các mặt hàng chủ lực như: đá dăm, đá bê tông xi măng, cát, nhựa đường, thép, xi măng… đồng loạt tăng giá gây áp lực đến chi phí và tiến độ thicông.

Tính đến ngày 17/3/2026, giá nhiều loại vật liệu đã tăng rất mạnh, mức giá thực tế trên thị trường cao hơn rất nhiều so với giá được công bố.

Đơn cử, đá bê tông xi măng (1×2) có mức chênh lệch lên tới 269.170 đồng/m³ so với giá công bố.

Biến động giá không chỉ đến từ yếu tố thị trường, theo phản ánh từ các doanh nghiệp gửi Varsi, tại một số địa phương, đặc biệt khu vực phía Nam đang xuất hiện cơ chế phân phối qua trung gian, đẩy giá vật liệu bị lên cao bất thường.

Nhiều mỏ không bán trực tiếp cho nhà thầu theo thông báo giá của địa phương mà lại bán cho các công ty trung gian để tăng giá từ 1,3 - 1,5 lần so với giá niêm yết do các đơn vị trung gian không bị ràng buộc bởi khung giá.

Khi giao dịch qua nhiều tầng trung gian với mức giá cao hơn nhiều so với giá khai báo tại mỏ, cơ sở tính thuế tài nguyên không còn phản ánh đúng giá trị thực.

Bên cạnh tình trạng biến động giá, việc cập nhật chỉ số giá vật liệu của các địa phương vẫn còn nhiều bất cập, chưa phản ánh kịp thời biến động thị trường, khiến nhà thầu tiếp tục phải "gánh" phần chi phí phát sinh.

Nguy cơ chậm tiến độ do sự biến động giá cả của nhiên, vật liệu cũng là nỗi lo chung của các nhà thầu thi công dự án cao tốc Bắc - Nam đoạn Chí Thạnh - Vân Phong.

Ông Hồ Xuân Thắng, Phó giám đốc Ban QLDA 7 (chủ đầu tư) cho biết, theo báo cáo của các nhà thầu thi công, từ đầu tháng 3 đến nay, giá và nguồn cung có sự biến động bất thường và thay đổi liên tục, nhất là dầu diesel biến động ở mức cao, lượng cung ứng nhỏ giọt làm tăng chi phí nhiên liệu, vận chuyển, tiến độ dự án ít nhiều bị tác động.

Tại thời điểm trung tuần tháng 3, nhựa đường 60/70 tăng hơn 31%, được chào bán giá 18.700 đồng/kg. Khả năng cung cấp với số lượng hạn chế, chủ yếu là hàng tồn kho.

Giá các loại vật tư, vật liệu như: cát, sắt, thép, xi măng, bột khoáng… tăng khoảng 15% với chi phí vận chuyển tăng khoảng 1.500 đồng/m3/km.

Là một trong các nhà thầu lớn luôn chủ động đàm phán với các đơn vị cung ứng từ sớm để bảo đảm nguồn vật liệu thi công các dự án lớn như: Vành đai 3 TP.HCM, Chợ Mới - Bắc Kạn, Khánh Hoà - Buôn Ma Thuột… Song, lãnh đạo Công ty CP Đầu tư và Xây dựng giao thông Phương Thành cũng thừa nhận không tránh khỏi sự biến động của giá vật tư, vật liệu.

Từ sắt, thép đến cát, đá, sỏi đều đang được báo giá tăng từ 5 - 7% so với thời điểm tháng 2/2026.

Một báo cáo khác được Hiệp hội các nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC) gửi Thủ tướng Chính phủ ngày 11/3/2026 cho biết, sự biến động bất thường của nhiên liệu khiến giá bán một số loại vật liệu như: thép, xi măng, cát đá, nhựa đường nhích lên ở mức trên 10% ngay trong quý I/2026.

Kịp thời ban hành chỉ số giá xây dựng, xem xét cơ chế chia sẻ rủi ro

Ứng phó với khó khăn hiện hữu, bảo đảm nguồn lực cho các nhà thầu duy trì nhịp thi công các dự án giao thông lớn, VEC kiến nghị các cơ quan chức năng sớm rà soát, ban hành chỉ số giá xây dựng các tháng trong quý I/2026, kịp thời cập nhật biến động giá cả các loại nguyên, nhiên - vật liệu trên địa bàn để các dự án có cơ sở áp dụng.

Nhìn nhận các khó khăn phát sinh là khách quan và không thể dự báo, các nhà thầu dự án cao tốc đoạn Chí Thạnh - Vân Phong kiến nghị cấp có thẩm quyền xem xét, cho phép điều chỉnh chi phí nhiên liệu, nhựa đường, vận chuyển phù hợp với diễn biến của thị trường đối với khối lượng thi công còn lại.

Ở góc độ hiệp hội chuyên ngành, Varsi kiến nghị Chính phủ xem xét chỉ đạo các bộ: Công Thương, Tài chính và Xây dựng theo dõi sát diễn biến thị trường, có biện pháp bình ổn giá nhiên liệu, vật liệu đầu vào cho các dự án trọng điểm; Kịp thời cập nhật chỉ số giá xây dựng, tạo cơ sở pháp lý để điều chỉnh hợp đồng, xem xét gia hạn tiến độ và cơ chế chia sẻ rủi ro khi phát sinh chi phí vượt tổng mức đầu tư.

Varsi cũng đồng thời đề nghị Bộ Công an, UBND các tỉnh, thành phố tăng cường kiểm soát thị trường vật liệu xây dựng, có giải pháp bình ổn giá, ngăn chặn tình trạng đầu cơ, nâng giá bất hợp lý, ảnh hưởng đến chi phí đầu vào của các dự án.

Tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp nhà thầu, VACC cũng kiến nghị Thủ tướng Chính phủ 5 giải pháp tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ các doanh nghiệp nhà thầu xây dựng trong việc thi công đảm bảo tiến độ các dự án trọng điểm quốc gia.

Thứ nhất là cho phép tính bù trừ chênh lệch về chi phí nhiên liệu trong dự toán xây dựng, giá gói thầu, giá hợp đồng xây dựng làm cơ sở thanh toán giữa bên giao thầu và bên nhận thầu. Thời gian áp dụng tính bù trừ chênh về chi phí nhiên liệu từ tháng 3/2026 cho đến khi giá xăng, dầu được bình ổn.

Thứ hai là có cơ chế phù hợp để ổn định giá các khâu vận chuyển liên quan đến chi phí xăng dầu giúp các nhà thầu ổn định được chi phí đầu vào.

Thứ ba, Thủ tướng Chính phủ có ý kiến chỉ đạo các cấp chính quyền địa phương kiểm soát chặt chẽ giá các vật liệu rời, xử lý các trường hợp tăng giá, thổi giá.

Thứ tư, trong trường hợp biến động về giá nhiên liệu kéo dài do ảnh hưởng của chiến tranh vùng vịnh, Thủ tướng xem xét cho vận dụng quy định bất khả kháng để được điều chỉnh hợp đồng.

Thứ năm là xem xét, ban hành chính sách khuyến khích, hỗ trợ các doanh nghiệp nhà thầu xây dựng trong việc liên kết, hình thành các chuỗi cung ứng để hạn chế những biến động bất thường về nguồn cung, giá vật tư, vật liệu xây dựng đầu vào.