Giải bài toán an toàn trên cao tốc phân kỳ

Gia tăng lưu lượng phương tiện

Năm 2014, tuyến đường cao tốc Nội Bài - Lào Cai chiều dài 264km được đưa vào khai thác với quy mô 4 làn xe đoạn Nội Bài - Yên Bái. Đây là dự án thực hiện phân kỳ đầu tư 2 làn xe đối với đoạn Yên Bái - Lào Cai.

Sau hơn 10 năm vận hành, lưu lượng phương tiện tăng nhanh, tiềm ẩn nguy cơ mất ATGT nên cuối năm 2025, Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) đã khởi công mở rộng đoạn Yên Bái - Lào Cai lên 4 làn xe với tổng mức đầu tư hơn 7.600 tỷ đồng.

Cả nước hiện có khoảng 2.340km cao tốc đã và đang được phân kỳ đầu tư. Trong đó, có khoảng 1.675km đã đưa vào khai thác và thông xe kỹ thuật (170km đường 2 làn xe; 1.505km đường 4 làn xe hạn chế); 665km đang thi công xây dựng (88km đường 2 làn xe; 577km đường 4 làn xe hạn chế).

Trong khi hạ tầng còn hạn chế, các tuyến cao tốc này cũng gia tăng nhanh phương tiện. Theo Công ty CP BOT Trung Lương - Mỹ Thuận, dịp cao điểm lễ Tết, tuyến này ghi nhận trung bình hơn 38.000 lượt xe/ngày, tăng 13.000 lượt so với ngày thường.

Cao tốc 2-4 làn bộc lộ bất cập

Theo ông Nguyễn Văn Quyền, Chủ tịch Hiệp hội vận tải ô tô VN, do nguồn lực Nhà nước còn khó khăn, để đáp ứng yêu cầu kết nối liên thông và nhu cầu vận tải trước mắt, một số đoạn cao tốc phải phân kỳ đầu tư theo quy mô 2 làn xe hoặc 4 làn xe hạn chế.

Tuy vậy, từ khi đưa vào khai thác, 2 hình thái cao tốc này đã bộc lộ nhiều bất cập như: Làn dừng khẩn cấp bố trí không liên tục hoặc không đủ chiều rộng mặt đường cho xe dừng, đỗ; không có làn vượt hoặc khoảng cách giữa các đoạn cho phép vượt cách xa nhau. Nhiều đoạn không có làn dừng đỗ khẩn cấp hoặc có nhưng không đủ chiều rộng an toàn. Điển hình như các đoạn Yên Bái - Lào Cai, La Sơn - Hòa Liên, Cam Lộ - La Sơn đã xảy ra một số vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng.

Ông Nguyễn Viết Huy, Phó Cục trưởng Cục Đường bộ VN cho hay, trong quá trình khai thác, các tuyến cao tốc đầu tư phân kỳ đã bộc lộ một số hạn chế liên quan đến quy mô đầu tư, tốc độ khai thác, năng lực xử lý sự cố và điều kiện tổ chức giao thông.

Khi phương tiện gặp sự cố tại những vị trí không có làn dừng, xe buộc phải dừng ngay trên làn xe đang chạy, tiềm ẩn nguy cơ gây ùn ứ và ảnh hưởng đến ATGT.

Những hạn chế về bề rộng mặt đường, làn dừng xe khẩn cấp, chiều rộng dải an toàn... có thể ảnh hưởng đến điều kiện lưu thông, nhất là đối với các phương tiện có kích thước lớn và trong điều kiện lưu lượng giao thông tăng cao.

Đưa ra giải pháp cho cao tốc 2 làn xe, PGS.TS Vũ Anh Tuấn, Đại học Việt Đức cho rằng, cần triển khai áp dụng cách tiếp cận "hệ thống an toàn" vào đánh giá, cải thiện hạ tầng cao tốc hiện hữu, bổ sung rào chắn, biển chỉ dẫn.

Cùng với tăng cường tuyên truyền giáo dục nâng cao ý thức, kỹ năng điều khiển phương tiện, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong tuần tra giám sát, xử phạt đối với các hành vi nguy hiểm; phát triển các hệ thống giao thông thông minh dựa trên dữ liệu lớn và điện toán đám mây, hỗ trợ giám sát, thông tin liên lạc, thu phí.

Tăng tốc hoàn thiện ITS, giám sát và xử lý sự cố

Theo ông Nguyễn Viết Huy, việc đầu tư phân kỳ các tuyến cao tốc đã mang lại hiệu quả rõ rệt, song cũng đặt trong một bài toán mới: Lưu lượng phương tiện tiếp tục gia tăng trong khi hạ tầng chưa được hoàn chỉnh.

Trong thời gian chưa đầu tư mở rộng, Cục Đường bộ VN đã triển khai nhiều nhóm giải pháp. Trước hết là rà soát, đánh giá điều kiện khai thác, tình hình tổ chức giao thông và những yếu tố có thể ảnh hưởng đến an toàn trên từng tuyến. Khi điều kiện thực tế thay đổi, phương án tổ chức giao thông, hệ thống báo hiệu và các giải pháp bảo đảm an toàn cũng cần được điều chỉnh phù hợp.

Một giải pháp quan trọng khác là tổ chức thẩm tra, thẩm định ATGT đối với các dự án cao tốc trước khi đưa vào khai thác và kịp thời khắc phục các tồn tại, bất cập phát sinh trong quá trình khai thác.

Cùng đó, tăng cường phối hợp giữa lực lượng quản lý đường bộ, Cục CSGT kiểm tra, tuần tra, kiểm soát và xử lý vi phạm; xử lý sự cố, cứu hộ, cứu nạn và phân luồng giao thông.

Tiếp tục rà soát, điều chỉnh phương án tổ chức giao thông, quy định tốc độ khai thác và phân làn phương tiện phù hợp với quy mô, điều kiện kỹ thuật của từng tuyến, đoạn tuyến cũng như tình hình giao thông thực tế.

Từng bước đầu tư, hoàn thiện và kết nối đồng bộ hệ thống quản lý, điều hành giao thông thông minh (ITS). Công nghệ sẽ được tăng cường ứng dụng trong giám sát, quản lý, điều hành giao thông, phát hiện và xử lý sự cố. Đây là hướng đi có ý nghĩa đặc biệt đối với các tuyến cao tốc phân kỳ.

Bên cạnh ITS, đơn vị đã rà soát, bổ sung hệ thống báo hiệu, biển cảnh báo và các thiết bị bảo đảm an toàn tại những vị trí cần thiết; tăng cường quản lý, bảo trì, kiểm tra để phát hiện và khắc phục kịp thời các hư hỏng, bất cập của kết cấu hạ tầng.