Gỡ điểm nghẽn hạ tầng công nghệ và nhân lực, thúc đẩy chuyển đổi số ở Nghệ An

Người dân lúng túng, cán bộ xã làm thay

Chuyển đổi số và cải cách hành chính được xác định là đòn bẩy cốt lõi để xây dựng nền hành chính hiện đại. Tuy nhiên, sau một năm vận hành chính quyền địa phương hai cấp tại Nghệ An, những hạn chế về hạ tầng công nghệ, phần mềm và nguồn nhân lực đang tạo áp lực không nhỏ cho cấp cơ sở.

Các phường, xã tại Nghệ An đang nỗ lực khắc phục khó khăn về hạ tầng công nghệ để thúc đẩy chuyển đổi số trong cải cách hành chính.

Cải cách hành chính và chuyển đổi số đang đặt áp lực lớn lên cấp cơ sở tại Nghệ An, nơi trực tiếp tiếp nhận, xử lý thủ tục và phục vụ nhân dân. 

Đặc biệt, công tác chuyển đổi số ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số không chỉ phụ thuộc vào hạ tầng công nghệ mà còn cần giải quyết đồng thời bài toán thiết bị, kỹ năng số, nhân lực và khả năng tiếp cận thông tin của người dân.

Chiều 11/8, tại Trung tâm phục vụ hành chính công xã Huồi Tụ (Nghệ An), có một số đồng bào người Mông đến xin giấy xác nhận khai sinh để hoàn thiện hồ sơ đăng ký nhập học cho con, có trường hợp đến làm hồ sơ và xin giải quyết chế độ trợ cấp cho trẻ bị tàn tật bẩm sinh.

Vì thiếu cán bộ nên bên trong quầy tiếp nhận thủ tục, chỉ có duy nhất anh Già Bá Tùng (nhân viên mới ký hợp đồng của xã) tiếp nhận và hỗ trợ người dân.

Theo ghi nhận của phóng viên Báo Xây dựng, trong cả 4 trường hợp đến đây làm thủ tục hành chính, đều không có ai biết cách thao tác thực hiện trên cổng dịch vụ công trực tuyến cũng như trên VNeID. 

Tất cả đều đưa căn cước công dân cho cán bộ, kèm đó là một tờ giấy đã ghi sẵn tài khoản, mật khẩu, mã OTP rồi nói vấn đề mình cần thực hiện để nhờ cán bộ làm giúp.

Anh Già Bá Tùng là nhân viên ký hợp đồng thời vụ của xã Huồi Tụ nhưng luôn nhiệt tình giúp đỡ người dân khi họ không biết thao tác trên dịch vụ công trực tuyến.

Quen với việc phải làm thay cho người dân, anh Tùng cẩn thận thực hiện từng bước đăng nhập, xác thực thông tin, rồi trao đổi hỏi thông tin từng dữ liệu cần thiết để điền vào hồ sơ trực tuyến. Tính sơ bộ thời gian để xử lý mỗi hồ sơ mất khoảng 30 phút.

Anh Già Bá Tùng cho biết: Em được xã ký hợp đồng thời vụ làm tại trung tâm hành chính công từ tháng 4 năm nay. Công việc ở đây rất vất vả vì đa phần bà con là người đồng bào, biết nói một vài câu giao tiếp tiếng Kinh, nhưng không phải ai cũng biết đọc, biết viết. Họ không biết thao tác trên phần mềm (app), trang web nên các hồ sơ, thủ tục vẫn phải nhờ cán bộ xã làm thay.

Trong khi đó, điện thoại của người dân chủ yếu là loại "cục gạch" (chỉ nghe gọi, nhắn tin), nhiều trường hợp đến làm cũng không nhớ mật khẩu, em lại phải hướng dẫn sang bên công an nhờ họ hỗ trợ, sau đó mới quay lại đây làm"

Anh Sùng Bá Dày (44 tuổi, người Mông, sống ở bản Trung tâm) cho biết: Lần trước tới, cán bộ hướng dẫn và mình đã làm tài khoản VNeID cấp độ 2 rồi. Nhưng lâu không dùng lại quên, với nhiều cái mình không biết làm nên phải nhờ cán bộ làm cho.

"Được cái cán bộ ta nhiệt tình vui vẻ lắm. Làm có một lúc là xong thôi", anh Dày nói.

Thiếu nhân lực, phải kiêm nhiệm

Tại xã Môn Sơn, khó khăn trong tiếp cận chuyển đổi số cũng còn lớn. Đến nay, khoảng 60% người dân chưa có điện thoại thông minh; khoảng 10 - 15% người dân chưa được tiếp cận đầy đủ thông tin chính sách, pháp luật.

Đại úy Nguyễn Trung Hiếu, Phó trưởng Công an xã Môn Sơn (tỉnh Nghệ An), cho biết: Để người dân tiếp cận chuyển đổi số, lực lượng công an phải về tận nơi hướng dẫn theo hình thức cầm tay chỉ việc. 

Công an xã lập các trang fanpage, nhóm Zalo, Facebook để tuyên truyền, trong đó chú trọng các video ngắn, nội dung gần gũi, dễ hiểu. Đây cũng là kênh tiếp nhận phản ánh từ cơ sở và thông tin nhanh các quy định mới.

Theo ông Lương Văn Tuấn, Phó chủ tịch xã Môn Sơn, khoảng 10 - 15% người dân chưa tiếp cận đầy đủ thông tin chính sách tập trung tại 2 bản Khe Búng và Co Phạt. Đây là những địa bàn xa, dân cư phân tán, có nơi không có sóng điện thoại. Xã đã xây dựng kế hoạch đưa các tổ chuyển đổi số về tận địa bàn để hướng dẫn, hỗ trợ người dân.

Tại xã Huồi Tụ, bài toán nhân lực cũng là một điểm nghẽn lớn. Chủ tịch UBND xã Huồi Tụ Dềnh Bá Lồng cho biết, sau khi tổ chức chính quyền địa phương, số cán bộ của xã giảm. Hiện xã không có Bí thư Đoàn thanh niên, không có Chủ tịch Hội Người cao tuổi do nghỉ chế độ và không có cán bộ đủ điều kiện làm việc tại Trung tâm phục vụ hành chính công.

Theo ông Lồng, chỉ tiêu biên chế của UBND xã là 32 người nhưng hiện chỉ có 13 người. Xã xin tỉnh điều động nhưng không có người về, trong khi không được tuyển mới do có chỉ đạo dừng từ ngày 1/7. Trừ lãnh đạo, hiện xã chỉ còn 7 công chức làm việc. 

"Tháng 4 vừa rồi, xã phải ký hợp đồng thời vụ theo tháng với một người có trình độ thạc sĩ ngành quản lý văn hóa để có nhân lực làm việc tại Trung tâm phục vụ hành chính công. Những cán bộ còn lại phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực", ông nói.

Xã Huồi Tụ đã thành lập tổ giúp việc chuyển đổi số và triển khai mô hình "Thứ Bảy vì dân" đưa cán bộ về tận thôn, bản vào cuối tuần để cập nhật dữ liệu, hướng dẫn người dân.

Dù còn nhiều khó khăn, xã Huồi Tụ đã thành lập tổ giúp việc chuyển đổi số và triển khai mô hình Thứ Bảy vì dân, đưa cán bộ về tận thôn, bản vào cuối tuần để cập nhật dữ liệu, hướng dẫn người dân. 

Xã cũng lồng ghép tuyên truyền, hướng dẫn sử dụng các phần mềm công nghệ mới tại những hội nghị có đông người tham dự.

Theo ông Lương Văn Tuấn, chuyển đổi số giúp rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hành chính, nhưng vẫn còn những điểm nghẽn. Đường truyền mạng có lúc chưa thông suốt; số hồ sơ người dân tự thực hiện trên VNeID rất ít. Có người thực hiện được một lần nhưng lần sau lại quên, phải nhờ cán bộ hướng dẫn lại.

Đáng chú ý, quy trình ký xác nhận còn nhiều bước. Với thủ tục cấp giấy khai sinh, người dân phải ký, cán bộ trung tâm hành chính ký, cán bộ chuyên môn ký rồi mới đến lãnh đạo ký. Sau khi ký số vẫn phải ký tươi. Trong khi số lượng văn bản cần ký nhiều, thời gian giải quyết ngắn, gây áp lực cho lãnh đạo và hạn chế thời gian xuống cơ sở.

Chuẩn hóa dữ liệu, nâng năng lực cán bộ cơ sở

Trong khi đó, tại xã Quang Đồng, sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, địa phương đã ưu tiên đầu tư hệ thống máy tính, nâng cấp đường truyền mạng và bố trí cán bộ hỗ trợ người dân thực hiện dịch vụ công trực tuyến.

Ông Nguyễn Khắc Toàn, Phó chủ tịch UBND xã Quang Đồng cho biết: Dù đã được đầu tư, hạ tầng công nghệ tại cơ sở vẫn chưa thật sự đồng bộ. Đường truyền có thời điểm thiếu ổn định. Trong khi đó, phần lớn người dân đến giao dịch là người cao tuổi, chưa thành thạo công nghệ.

Để khắc phục khó khăn này, ngoài các tổ công nghệ số cộng đồng, Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Quang Đồng thường xuyên bố trí cán bộ trực tiếp hướng dẫn người dân thực hiện dịch vụ công trực tuyến. Nhờ đó, 100% thủ tục hành chính của xã đã được tiếp nhận trên hệ thống điện tử.

Theo ông Toàn, trước mắt địa phương sẽ tiếp tục nghiên cứu, đầu tư thêm cơ sở vật chất, nâng cấp hệ thống máy tính và mạng. Cùng với đó, cán bộ, công chức tự học, nghiên cứu thêm về công nghệ thông tin và tham gia các lớp bồi dưỡng.

Để đẩy mạnh cải cách hành chính và công tác chuyển đổi số, cán bộ lãnh đạo các Trung tâm hành chính công thường xuyên có mặt để hỗ trợ nhân dân hoàn thiện thủ tục số.

Còn tại xã Tân Châu, một trong những địa phương có lượng hồ sơ giải quyết thuộc nhóm cao nhất tỉnh, áp lực đối với cán bộ cơ sở còn lớn hơn khi nhiều thủ tục phải nhập dữ liệu nhiều lần hoặc xử lý trên nhiều phần mềm khác nhau.

Bà Hoàng Thị Xuyên, Phó chủ tịch UBND xã Tân Châu (Nghệ An), cho biết: Đảng ủy xã đã ban hành đề án về chuyển đổi số và cải cách hành chính, xác định mục tiêu đến năm 2030 tập trung vào các nhiệm vụ cơ bản như hoàn thiện môi trường làm việc số đồng bộ, hiện đại, an toàn, vận hành hiệu quả cơ sở dữ liệu số dùng chung và xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên có kỹ năng số.

Riêng trong năm 2026, HĐND xã Tân Châu đã ban hành nghị quyết đầu tư 2 tỷ đồng cho chuyển đổi số nhằm nâng cấp các thiết bị đầu vào tại Trung tâm hành chính công và ở các thôn xóm như máy tính, máy in và hệ thống mạng.

Người dân đến trung tâm hành chính công xã Nghĩa Hưng (Nghệ An) để cập nhật dữ liệu số về đất đai.

Để tháo gỡ các điểm nghẽn nêu trên, tỉnh Nghệ An đang tập trung đầu tư nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin, chuẩn hóa cơ sở dữ liệu, đồng thời tiếp tục tổ chức tập huấn, bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ.

Theo ông Nguyễn Quý Linh, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Nghệ An, Sở sẽ phối hợp với các địa phương để hỗ trợ thông qua các lớp tập huấn, phục vụ việc thực hiện các hoạt động chuyển đổi số tại cơ sở trong bối cảnh còn khó khăn về nhân lực. 

Cùng với đó, Sở phối hợp với các ngành đánh giá lại toàn bộ dữ liệu ngành, trên cơ sở đó hoàn thiện các cơ sở dữ liệu để đưa vào vận hành Trung tâm điều hành thông minh.

Ngoài việc đầu tư hạ tầng công nghệ mới như nâng cấp thiết bị và đường truyền, địa phương còn phải giải quyết yêu cầu về tăng cường học tập kỹ năng số cho cán bộ, khả năng tiếp cận công nghệ của người dân và sự liên thông giữa các hệ thống phần mềm.

Khi hạ tầng được nâng cấp, dữ liệu được chuẩn hóa, các hệ thống được kết nối và đội ngũ cán bộ được tăng cường kỹ năng số, những điểm nghẽn trong giải quyết thủ tục hành chính sẽ từng bước được tháo gỡ, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp.