Gỡ “nút thắt” kiểm định, mở đường cho các loại hình đường sắt mới

Bổ sung căn cứ kỹ thuật cho các loại hình đường sắt mới

Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 33/2025/TT-BXD về quản lý, khai thác vận tải đường sắt.

Theo Cục Đăng kiểm Việt Nam, thời gian tới, Việt Nam dự kiến phát triển nhiều loại hình phương tiện đường sắt chưa từng có trước đây như đường sắt tốc độ cao, đường sắt nhẹ (LRT), tramway, monorail, tàu đệm từ và phương tiện sử dụng nhiên liệu sạch với công nghệ đa dạng.

Tuy nhiên, việc xây dựng, ban hành đầy đủ tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia cho tất cả các loại hình phương tiện này chưa thể đáp ứng kịp tiến độ triển khai các dự án. Nếu chưa có quy định phù hợp, khi phương tiện mới được nhập khẩu hoặc sản xuất trong nước, tổ chức kiểm tra sẽ thiếu căn cứ kỹ thuật để thực hiện kiểm tra, chứng nhận. Điều này có thể gây ách tắc, khiến phương tiện chưa thể đưa vào khai thác, ảnh hưởng đến tiến độ đầu tư.

Để khắc phục khoảng trống pháp lý, dự thảo đề xuất trường hợp trong nước chưa có tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia tương ứng với từng linh kiện, phương tiện thì được áp dụng tiêu chuẩn quốc tế, tiêu chuẩn khu vực hoặc tiêu chuẩn nước ngoài phù hợp. Các tiêu chuẩn này phải do chủ đầu tư đề xuất, nằm trong danh mục tiêu chuẩn của dự án và được cấp có thẩm quyền phê duyệt theo quy định.

Cùng với đó, dự thảo đề xuất bỏ cụm từ "quốc gia" sau cụm từ "tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật" tại khoản 6 Điều 3 và các điều khoản liên quan, tạo cơ sở áp dụng các hệ thống tiêu chuẩn phù hợp trong quá trình kiểm tra, chứng nhận.

Theo cơ quan soạn thảo, việc bổ sung quy định nhằm bảo đảm tính khả thi của hoạt động kiểm tra, chứng nhận đối với các loại hình đường sắt mới, hạn chế nguy cơ chậm tiến độ các dự án đầu tư phương tiện.

Thừa nhận kết quả đánh giá, giảm chi phí thử nghiệm

Một điểm đáng chú ý khác của dự thảo là đề xuất cơ chế xem xét thừa nhận kết quả kiểm tra, đánh giá hoặc chứng nhận đối với linh kiện, phương tiện; bao gồm kết quả chứng nhận mẫu đại diện do tổ chức đánh giá sự phù hợp thực hiện và được công nhận bởi tổ chức công nhận là thành viên ký thỏa thuận hoặc thỏa ước thừa nhận lẫn nhau (MRA/MLA) của các tổ chức hợp tác công nhận quốc tế hoặc khu vực.

Trên cơ sở quy định pháp luật, tổ chức kiểm tra sẽ xem xét thừa nhận kết quả, đồng thời kiểm tra, đối chiếu hồ sơ của từng linh kiện, phương tiện để xác nhận sự phù hợp với tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật tương ứng.

Theo cơ quan soạn thảo, đối với những dự án lần đầu triển khai tại Việt Nam như đường sắt tốc độ cao, LRT, tramway, monorail hay tàu đệm từ, tổ chức kiểm tra trong nước có thể chưa có đủ kinh nghiệm và năng lực để thực hiện toàn bộ quy trình kiểm tra, chứng nhận.

Trong khi đó, các tổ chức đánh giá sự phù hợp được công nhận theo cơ chế MRA/MLA đã được thừa nhận về năng lực theo chuẩn mực quốc tế. Việc xem xét công nhận kết quả đánh giá của các tổ chức này phù hợp với thông lệ công nhận toàn cầu, giúp hạn chế các hoạt động kiểm tra, thử nghiệm trùng lặp.

Thực tế, các phép thử kiểu loại đối với phương tiện đường sắt như thử nghiệm động lực học, thử nghiệm hãm hay thử nghiệm tương thích điện từ đều có chi phí lớn, đòi hỏi điều kiện thử nghiệm mà trong nước chưa đáp ứng được đầy đủ. Vì vậy, cơ chế thừa nhận kết quả đánh giá phù hợp có thể giúp nhà sản xuất giảm chi phí và thời gian thử nghiệm lặp lại, đồng thời tạo thuận lợi cho quá trình đưa phương tiện vào khai thác.

Đáng chú ý, việc thừa nhận kết quả đánh giá không đồng nghĩa với giảm yêu cầu quản lý. Tổ chức kiểm tra vẫn phải đối chiếu hồ sơ của từng linh kiện, phương tiện để xác nhận sự phù hợp. Đối với toa xe động lực và toa xe kéo theo thuộc đoàn tàu có cấu hình cố định, tự hành, việc kiểm tra bao gồm kiểm tra toa xe ở trạng thái tĩnh và kiểm tra vận hành trên đường khi ghép thành đoàn tàu theo cấu hình khai thác.

Dự thảo hướng tới hài hòa yêu cầu quản lý kỹ thuật trong nước với thông lệ quốc tế, vừa tạo thuận lợi cho phát triển các loại hình đường sắt mới, vừa duy trì yêu cầu kiểm soát chất lượng, an toàn phương tiện và giảm rào cản kỹ thuật trong thương mại.