Gỡ vướng thủ tục xe buýt không trợ giá

Doanh nghiệp ngóng cơ chế

Từ năm 2024, Công ty CP Xe khách số I Sơn La đã đề xuất khai thác tuyến vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt không trợ giá TP Sơn La - Phù Yên, nhằm bổ sung loại hình vận tải nội tỉnh, đáp ứng nhu cầu đi lại của người dân.

Theo doanh nghiệp, tuyến xe buýt này đã được tỉnh Sơn La công bố trong danh mục mạng lưới tuyến vận tải hành khách bằng xe buýt trên địa bàn.

Tuy nhiên, thời điểm đó, Sở Giao thông vận tải Sơn La (nay là Sở Xây dựng) cho biết, Luật Đường bộ được Quốc hội thông qua ngày 27/6/2024, có hiệu lực từ ngày 1/1/2025, thay thế Luật Giao thông đường bộ năm 2008. Do đó, việc tổ chức đấu thầu hoặc đặt hàng khai thác tuyến xe buýt từ TP Sơn La đi Phù Yên chưa thể triển khai.

Đến nay, doanh nghiệp vẫn mong muốn được tham gia khai thác tuyến theo hình thức không trợ giá, đồng thời chờ hướng dẫn của Sở Xây dựng tỉnh Sơn La để hoàn thiện các thủ tục theo quy định.

Không chỉ tại Sơn La, một số địa phương như Đồng Nai, Hà Tĩnh cũng gặp khó khăn trong triển khai hoạt động vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt, đặc biệt đối với các tuyến không được ngân sách nhà nước trợ giá.

Thực tế cho thấy, việc công bố danh mục mạng lưới tuyến mới chỉ là bước đầu. Để một tuyến xe buýt đi vào khai thác, cần có cơ chế và quy trình cụ thể để cơ quan quản lý lựa chọn đơn vị cung ứng dịch vụ, xác định phương thức giao nhiệm vụ, đặt hàng và tổ chức quản lý hoạt động.

Khi những nội dung này chưa được quy định, hướng dẫn rõ ràng, doanh nghiệp dù có nhu cầu và khả năng đầu tư cũng khó chủ động xây dựng phương án khai thác.

Rõ trách nhiệm, thẩm quyền của địa phương

Lãnh đạo Phòng Quản lý vận tải, Cục Đường bộ Việt Nam cho biết, một trong những nội dung mới tại Nghị định 218/2026 sửa đổi, bổ sung một số quy định tại Nghị định 158/2024 về hoạt động vận tải đường bộ là hoàn thiện cơ chế quản lý vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt, trong đó làm rõ trách nhiệm của UBND cấp tỉnh và Sở Xây dựng trong tổ chức hoạt động vận tải, kể cả đối với các tuyến không được ngân sách Nhà nước hỗ trợ kinh phí.

Theo quy định mới, Sở Xây dựng có trách nhiệm tham mưu, đề xuất UBND cấp tỉnh xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt; tổ chức đấu thầu hoặc đặt hàng cung cấp dịch vụ công ích đối với các tuyến được ngân sách Nhà nước hỗ trợ kinh phí hoạt động theo quy định của pháp luật về đấu thầu, pháp luật về giá.

Đối với các tuyến xe buýt nội tỉnh, liên tỉnh và tuyến sử dụng ô tô thoáng nóc chở khách du lịch không được ngân sách nhà nước hỗ trợ kinh phí hoạt động, Sở Xây dựng có trách nhiệm xây dựng, báo cáo UBND cấp tỉnh về quy trình đặt hàng khai thác. Trên cơ sở đó, UBND cấp tỉnh ban hành quy trình và tổ chức đặt hàng khai thác đối với các tuyến thuộc phạm vi quản lý.

Đáng chú ý, trong quá trình hoàn thiện dự thảo, Bộ Xây dựng cho biết cơ quan soạn thảo đã tiếp thu ý kiến của Hội đồng thẩm định, điều chỉnh cụm từ "tiêu chí để đặt hàng" thành "quy trình đặt hàng".

Việc điều chỉnh này nhằm làm rõ hơn thẩm quyền tổ chức thực hiện của địa phương, bảo đảm thống nhất với quy định về đặt hàng cung cấp sản phẩm, dịch vụ công ích tại Nghị định 214/2025.

Theo đó, quy trình đặt hàng cung cấp sản phẩm, dịch vụ công ích gồm các bước: Lập và phê duyệt phương án đặt hàng; xác định nhà sản xuất, cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích nhận đặt hàng; xác định đơn giá, giá đặt hàng và ký kết hợp đồng đặt hàng.

Như vậy, quy định mới đã phân định rõ hơn trách nhiệm giữa cơ quan tham mưu và cơ quan có thẩm quyền quyết định, tổ chức đặt hàng. Dù có sử dụng ngân sách Nhà nước hay không, hoạt động vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt tại địa phương vẫn được xác định là dịch vụ công ích và phải thực hiện theo quy định của Luật Đấu thầu.

Việc làm rõ đầu mối và quy trình thực hiện tạo cơ sở pháp lý để các địa phương chủ động tổ chức khai thác tuyến xe buýt, thay vì để doanh nghiệp và cơ quan quản lý lúng túng như trước đây.

Cần hướng dẫn cụ thể

TS Khương Kim Tạo, nguyên Phó chánh Văn phòng Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia cho biết, việc làm rõ quy trình đăng ký, đặt hàng khai thác các tuyến xe buýt không trợ giá có ý nghĩa quan trọng trong việc khơi thông nguồn lực xã hội.

Với hình thức khai thác này, doanh nghiệp tự cân đối nguồn thu, chi phí và chịu trách nhiệm về hiệu quả hoạt động. Tuy nhiên, việc cung ứng dịch vụ vẫn gắn với mạng lưới vận tải công cộng do địa phương quy hoạch, công bố và quản lý.

Do đó, một cơ chế pháp lý rõ ràng không chỉ giúp doanh nghiệp nắm được thủ tục thực hiện mà còn tạo điều kiện để chủ động đầu tư phương tiện, tổ chức vận hành và nâng cao chất lượng dịch vụ. Quy trình đặt hàng cụ thể cũng góp phần bảo đảm tính minh bạch trong lựa chọn đơn vị khai thác.

Đại diện Công ty CP Xe khách số I Sơn La cho biết, quy định mới đã tháo gỡ những vướng mắc trước đây. Tuy nhiên, doanh nghiệp mong muốn cơ quan quản lý sớm ban hành hướng dẫn cụ thể để có thể triển khai các thủ tục tham gia khai thác tuyến.