Hà Nội: Đề xuất cơ chế đặc thù, rút ngắn thủ tục đầu tư 5 tuyến metro

Ngày 28/10, tại kỳ họp thứ bảy (kỳ họp chuyên đề), HĐND thành phố Hà Nội khóa XVII đã xem xét dự thảo nghị quyết thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt để đầu tư xây dựng các tuyến đường sắt đô thị.

Trình bày tờ trình, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn cho biết, ngày 22/6/2026, thành phố đã khởi công 5 tuyến đường sắt đô thị, gồm các tuyến số 1, 2, 8, 10 và 14. Đây là những dự án có quy mô đặc biệt lớn, triển khai theo hình thức hợp đồng chìa khóa trao tay, mô hình chưa có tiền lệ áp dụng đối với đường sắt đô thị.

Việc ban hành nghị quyết thí điểm được xác định là yêu cầu cấp bách nhằm tháo gỡ vướng mắc pháp lý liên quan đến mô hình hợp đồng này, rút ngắn thủ tục đầu tư, đáp ứng tiến độ và hướng tới mục tiêu hoàn thành, đưa các dự án vào khai thác ngay trong năm 2030.

Dự thảo kế thừa các cơ chế đặc thù của Quốc hội, đồng thời bổ sung chính sách nhằm đẩy nhanh tiến độ nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát chất lượng, chi phí, an toàn, chuyển giao công nghệ và tính công khai, minh bạch trong quá trình thực hiện.

Thẩm tra dự thảo, Trưởng ban Đô thị HĐND thành phố Trần Hợp Dũng đề nghị UBND thành phố làm rõ phạm vi áp dụng, phạm vi thí điểm của từng cơ chế, chính sách; bổ sung mục tiêu, kết quả và tiêu chí đánh giá cụ thể để làm cơ sở kiểm tra, giám sát hiệu quả thực hiện.

Đối với quản lý tài chính, Ban Đô thị đề nghị quy định cụ thể các biện pháp kiểm soát nguồn lực, chi phí, hiệu quả sử dụng vốn; làm rõ cơ chế bảo lãnh, tạm ứng, thu hồi vốn tạm ứng và điều kiện thanh toán. Về chuyển giao công nghệ, cần xác định danh mục, phạm vi công nghệ phải chuyển giao ngay từ bước lựa chọn công nghệ, nhà thầu; quy định lộ trình, quyền, nghĩa vụ của các bên và biện pháp xử lý nếu không thực hiện đầy đủ cam kết.

Thảo luận tại kỳ họp, đại biểu Trần Khánh Hưng (Tổ đại biểu số 4) cho biết, Ban Quản lý đường sắt đô thị Hà Nội đã ký hợp đồng liên quan đến 5 tuyến đường sắt đô thị số 1, 2, 8, 10 và 14. Đây là những hợp đồng quy mô lớn, chưa có tiền lệ, đòi hỏi nguồn vốn thanh toán được bố trí kịp thời, phù hợp tiến độ.

Đại biểu đề nghị thành phố làm rõ các biện pháp quản lý chi phí đầu tư, kiểm soát tạm ứng và thanh toán, bảo đảm tiến độ, chất lượng công trình, không để xảy ra thất thoát, lãng phí.

Đại biểu Trần Thị Thanh Tú (Tổ đại biểu số 23) đề cập những rủi ro về cơ cấu nguồn vốn, khả năng huy động trái phiếu chính quyền địa phương, sự phụ thuộc vào ngân sách Trung ương và dư địa dự phòng. Đại biểu đề nghị làm rõ phương án tài chính, bảo đảm tính khả thi và an toàn trong quá trình triển khai các dự án quy mô lớn.

Giải trình tại kỳ họp, Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Việt Dũng cho biết, theo phương án đang được tính toán, tổng giá trị hợp đồng gần 794.000 tỷ đồng; thành phố dự kiến triển khai khoảng 253,5km đường sắt đô thị trong vòng 5 năm.

Để kiểm soát chi phí, dự thảo nghị quyết đề xuất mức đầu tư tối đa không quá 120 triệu USD/km. Thành phố tham khảo các dự án có công nghệ tương tự, đồng thời tính toán trên cơ sở đồng bộ công nghệ, đoàn tàu và toàn bộ hệ thống. Dự thảo cũng quy định việc xem xét, xử lý khi cơ quan bảo vệ pháp luật hoặc Kiểm toán Nhà nước có ý kiến về giá trị đầu tư.

Về tạm ứng và thanh toán hợp đồng, ông Trương Việt Dũng cho biết, nhà thầu phải mở tài khoản tại ngân hàng, sử dụng vốn đúng mục đích, đúng quy định. Thành phố sẽ tăng cường kiểm tra, giám sát, kiểm soát chặt quá trình thanh toán nhằm hạn chế thất thoát, lãng phí.

Bên cạnh nguồn vốn đầu tư, công tác chuẩn bị nhân lực quản lý, vận hành và bảo dưỡng đường sắt đô thị cũng được đại biểu quan tâm.

Đại biểu Đặng Thị Huyền (Tổ đại biểu số 2) cho rằng, nhiều chức danh vận hành đường sắt đô thị cần đào tạo từ 12 đến 18 tháng, trong khi mức thu nhập chưa đủ hấp dẫn và cơ sở đào tạo chuyên sâu còn hạn chế. Việc chậm xây dựng định mức kinh tế - kỹ thuật, đơn giá dịch vụ cũng gây khó khăn cho công tác thanh, quyết toán.

Trao đổi về nội dung này, Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Việt Dũng cho biết, Công ty TNHH MTV Đường sắt Hà Nội được giao định biên 1.292 người, hiện có 1.168 người, trong đó 1.068 người đang vận hành các tuyến đường sắt đô thị hiện có.

Thành phố đang tham khảo kinh nghiệm của một số nước để từng bước xây dựng mô hình tổ chức, vận hành phù hợp. Do nhiều vị trí cần thời gian đào tạo dài, lãnh đạo thành phố đã chỉ đạo nghiên cứu lộ trình đào tạo cán bộ, nhân viên phục vụ các tuyến đường sắt đô thị trong thời gian tới.

Thành phố cũng tính toán phương án nâng cao thu nhập, nghiên cứu tăng nguồn thu từ quảng cáo, dịch vụ và các nguồn thu hợp pháp khác nhằm tăng sức hấp dẫn đối với người lao động.

Về định mức kinh tế - kỹ thuật và giá dịch vụ vận hành, ông Trương Việt Dũng thông tin, UBND thành phố đã phê duyệt định mức kinh tế - kỹ thuật và giá dịch vụ vận hành đường sắt đô thị ngày 15/10, tạo cơ sở pháp lý cho công tác thanh, quyết toán.

Đối với phương án tài chính, thành phố đang tiếp tục tính toán cơ cấu nguồn vốn, làm việc với các cơ quan liên quan để làm rõ khả năng bố trí vốn Trung ương, phương án tạm ứng trong những năm tiếp theo và các kịch bản tài chính.

Sau phần thảo luận, chủ tọa kỳ họp đề nghị UBND thành phố tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, cung cấp đầy đủ báo cáo tài chính và các tài liệu liên quan để đại biểu nghiên cứu trước khi quyết định.