Hà Nội xanh hóa xe buýt đi đầu cả nước nhờ cơ chế đặc thù và Luật Thủ đô

Cơ chế đặc thù mở đường cho giao thông xanh

Từ việc đẩy mạnh thay thế xe buýt diesel bằng xe buýt điện, xe buýt sử dụng khí CNG đến triển khai vé điện tử liên thông và chính sách miễn phí vé trong khu vực Vành đai 1 không chỉ cho thấy quyết tâm của thành phố mà còn thể hiện thúc đẩy bởi các cơ chế, chính sách đặc thù và hành lang pháp lý mới của Luật Thủ đô.

Sau nhiều năm đặt mục tiêu nhưng gặp không ít khó khăn về nguồn lực và cơ chế thực hiện, quá trình xanh hóa xe buýt tại Hà Nội đang ghi nhận những bước tiến rõ nét.

Theo số liệu của Trung tâm Quản lý và Điều hành giao thông TP Hà Nội, tính đến tháng 6/2026, toàn thành phố có 858 xe buýt sử dụng điện và năng lượng xanh, gồm 719 xe buýt điện và 139 xe buýt sử dụng khí CNG, chiếm 43,6% tổng số phương tiện của toàn mạng lưới. Riêng xe buýt điện đạt 36,5% tổng số phương tiện, đưa Hà Nội trở thành một trong những địa phương có tốc độ chuyển đổi phương tiện vận tải công cộng nhanh nhất cả nước.

Ông Thái Hồ Phương, Giám đốc Trung tâm Quản lý và Điều hành giao thông TP Hà Nội, đây không đơn thuần là sự thay đổi về phương tiện mà là bước chuyển từ mô hình vận tải truyền thống sang hệ thống giao thông xanh, thông minh và phát thải thấp. Một trong những động lực quan trọng thúc đẩy quá trình này là Luật Thủ đô (sửa đổi), có hiệu lực từ năm 2025, với nhiều cơ chế đặc thù dành riêng cho Hà Nội trong phát triển giao thông đô thị.

Khác với trước đây khi nhiều chính sách hỗ trợ phải xin ý kiến từng cấp, Luật Thủ đô đã trao thêm quyền chủ động cho thành phố trong việc huy động nguồn lực đầu tư, ban hành chính sách ưu đãi, hỗ trợ phát triển hệ thống vận tải hành khách công cộng và từng bước hạn chế phương tiện cá nhân tại khu vực nội đô. Đây được xem là "đòn bẩy" pháp lý giúp Hà Nội triển khai đồng bộ các giải pháp giảm phát thải trong giao thông thay vì chỉ thực hiện từng dự án riêng lẻ.

Trên cơ sở đó, thành phố đã xây dựng nhiều chính sách khuyến khích người dân sử dụng phương tiện công cộng, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp đầu tư phương tiện sạch, hiện đại.

Không chỉ thay xe, Hà Nội thay đổi cả cách vận hành

Từ ngày 1/7/2026, Hà Nội chính thức vận hành hệ thống vé điện tử liên thông trên các tuyến xe buýt trợ giá.

Theo bà Trần Thị Phương Thảo, Phó giám đốc Trung tâm Quản lý và Điều hành giao thông TP Hà Nội, hệ thống có khả năng ghi nhận điểm lên, điểm xuống của hành khách, tự động tính cước theo cự ly và xác định phần quãng đường được miễn phí trong khu vực Vành đai 1.

Đây là lần đầu tiên xe buýt Hà Nội chuyển từ cơ chế vé đồng hạng sang tính giá theo quãng đường thực tế, tiệm cận mô hình vận hành của nhiều hệ thống giao thông công cộng hiện đại trên thế giới.

Bên cạnh vé tháng truyền thống, người dân còn có thêm lựa chọn vé ngày, vé tuần và vé nhiều tháng với mức ưu đãi tăng dần theo thời gian sử dụng.

Việc số hóa toàn bộ quy trình bán vé không chỉ tạo thuận lợi cho hành khách mà còn giúp cơ quan quản lý có dữ liệu đầy đủ về nhu cầu đi lại để tối ưu mạng lưới tuyến, tần suất và chính sách trợ giá.

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý là từ ngày 1/7/2026, Hà Nội thực hiện miễn phí tiền vé đối với phần cự ly di chuyển trong khu vực Vành đai 1 trên 45 tuyến xe buýt trợ giá.

Chính sách được triển khai theo Nghị quyết số 68 của HĐND thành phố và kéo dài đến hết tháng 6/2027.

Đây không chỉ là chính sách hỗ trợ người dân mà còn là giải pháp nhằm giảm lượng phương tiện cá nhân đi vào khu vực trung tâm - nơi thường xuyên xảy ra ùn tắc và có mật độ phát thải cao.

Nhờ hệ thống vé điện tử, việc miễn phí được thực hiện hoàn toàn tự động, bảo đảm minh bạch, chính xác và không làm phát sinh thủ tục đối với hành khách. Đây cũng là tiền đề để Hà Nội nghiên cứu các chính sách ưu đãi linh hoạt hơn trong tương lai, như miễn phí theo khu vực phát thải thấp, theo thời điểm hoặc theo nhóm đối tượng.

GS.TS Hoàng Xuân Cơ cho rằng miễn phí xe buýt là chính sách có ý nghĩa, song cần được đánh giá toàn diện về hiệu quả kinh tế, xã hội và khả năng vận hành trước khi mở rộng.

Ông cho rằng để chính sách phát huy hiệu quả lâu dài, Hà Nội cần tiếp tục đầu tư hạ tầng công nghệ, nâng cao năng lực quản lý và bảo đảm chất lượng dịch vụ, nhất là trong các khung giờ cao điểm khi lượng hành khách rất lớn.

Thực tế, nhiều hành khách cũng mong muốn thành phố tăng tần suất xe, mở rộng mạng lưới kết nối giữa xe buýt với các tuyến đường sắt đô thị và các khu dân cư mới nhằm tạo chuỗi di chuyển thuận tiện, giảm thời gian chờ và tăng sức hấp dẫn của vận tải công cộng.

Đằng sau những con số về xe buýt điện, vé điện tử hay chính sách miễn phí là sự thay đổi về tư duy quản lý đô thị, trong đó Luật Thủ đô cùng các cơ chế đặc thù đã tạo hành lang pháp lý đủ mạnh để Hà Nội chủ động triển khai các giải pháp mang tính đột phá.

Trong bối cảnh Chính phủ đặt mục tiêu giảm phát thải và hướng tới phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050, việc Hà Nội tiên phong xanh hóa xe buýt không chỉ góp phần cải thiện chất lượng không khí, giảm ùn tắc giao thông mà còn tạo tiền đề để phát triển hệ thống giao thông công cộng hiện đại, thông minh và bền vững.

Với nền tảng pháp lý mới, cùng các chính sách hỗ trợ ngày càng đồng bộ, quá trình chuyển đổi xanh của xe buýt Hà Nội được kỳ vọng sẽ tiếp tục tăng tốc trong những năm tới, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Thủ đô văn minh, hiện đại và phát triển bền vững.