Hợp nhất chương trình mục tiêu quốc gia: Tập trung nguồn lực, phân cấp đi đôi trách nhiệm

Theo đó, Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035 được hợp nhất từ 4 chương trình: Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025 - 2035, Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026 - 2035, Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2035, Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026 - 2035.

Tổng nguồn lực thực hiện Chương trình giai đoạn 2026 - 2030 là 808.558 tỷ đồng, trong đó, ngân sách Trung ương là 345.000 tỷ đồng, bao gồm 244.200 tỷ đồng vốn đầu tư công; 100.800 tỷ đồng kinh phí thường xuyên. Ngân sách địa phương là 395.392 tỷ đồng.

Nghị quyết nêu rõ: Nguyên tắc phân bổ ngân sách Nhà nước thực hiện Chương trình là đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, không manh mún, dàn trải; tập trung ưu tiên phân bổ ngân sách Nhà nước ở mức cao nhất cho xã, thôn đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, an toàn khu, biên giới, hải đảo; có cơ chế hỗ trợ và phân kỳ hỗ trợ các đối tượng mới thoát khỏi diện đặc biệt khó khăn, thoát nghèo.

Cùng đó, quản lý tập trung, thống nhất về mục tiêu, lồng ghép các nguồn vốn từ các chương trình, dự án khác có cùng nội dung, nhiệm vụ trên cùng địa bàn; phấn đấu hoàn thành mục tiêu của Chương trình đã được phê duyệt, không để xảy ra nợ đọng xây dựng cơ bản.

Trước khi đại biểu Quốc hội bấm nút biểu quyết thông qua, thừa ủy quyền Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày báo cáo giải trình, tiếp thu ý kiến góp ý về dự thảo Nghị quyết này.

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính, về nguyên tắc bảo tồn, kế thừa các nội dung của bốn chương trình trước khi hợp nhất, Chính phủ xác định đây là nguyên tắc xuyên suốt. Việc hợp nhất không làm thay đổi, không thu hẹp các nội dung đã được Quốc hội phê duyệt. Toàn bộ mục tiêu, nhiệm vụ, đối tượng thụ hưởng, thời gian thực hiện, tổng nguồn lực, cơ chế, chính sách đặc thù và những trọng tâm của bốn chương trình trước khi hợp nhất đều được rà soát, kế thừa đầy đủ trong chương trình mới.

Việc sắp xếp lại chủ yếu tập trung vào đầu mối quản lý, cơ chế phân bổ nguồn lực và phương thức tổ chức thực hiện, nhằm nâng cao hiệu quả quản trị, không cắt giảm chính sách hoặc quyền lợi của đối tượng thụ hưởng.

Tiếp thu ý kiến của đại biểu, Chính phủ không áp dụng máy móc một tỷ lệ cố định giữa vốn đầu tư công và kinh phí thường xuyên cho mọi nhóm nhiệm vụ. Việc cơ cấu lại nguồn lực phải đảm bảo đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, rõ kết quả đầu ra, tiết kiệm chi thường xuyên, không làm thay đổi mục tiêu, đối tượng ở mức độ ưu tiên cho Quốc hội quyết định. Vốn đối ứng của địa phương được xác định cho phù hợp với khả năng cân đối, không để địa phương khó khăn, mất khả năng tiếp cận nguồn vốn Trung ương.

Về đổi mới cơ chế quản lý và phân cấp, theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, đây là nội dung thay đổi căn bản sau hợp nhất. Theo phương án mới, khoảng 70 văn bản hướng dẫn tại bốn chương trình hiện nay dự kiến được tích hợp vào một nghị quyết của Chính phủ, đồng thời giảm các khâu trung gian không cần thiết trong xác định nhu cầu, cân đối, phân bổ và quyết toán; tạo điều kiện giao vốn ngân sách Trung ương cùng thời điểm với giao dự toán ngân sách hằng năm.

"Tinh thần xuyên suốt là địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm, nhưng phân cấp phải đi cùng với năng lực và trách nhiệm tài chính", Bộ trưởng nhấn mạnh.

Theo đó, Chính phủ chỉ đạo các địa phương lưu ý khi quyết định phân cấp cho cấp xã cần làm rõ thẩm quyền, có đủ tiêu chuẩn, định mức, dữ liệu, nhân sự, năng lực chuyên môn và cơ chế hậu kiểm. Có giải pháp hỗ trợ trực tiếp cho xã chưa đủ điều kiện để nhận phân cấp. Đồng thời, chuyển mạnh từ quản lý theo quy trình sang quản lý theo kết quả đầu ra, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung để theo dõi nguồn lực, đối tượng và kết quả thực hiện, phục vụ công tác quản lý và giám sát.