Khơi thông mặt bằng, gỡ điểm nghẽn cho các dự án trọng điểm TP.HCM

Mặt bằng vẫn là nút thắt

Theo thông tin từ Sở Tài chính TP.HCM, TP được Thủ tướng Chính phủ giao 147.599 tỷ đồng vốn đầu tư công năm 2026, tăng 22,6% so với năm 2025 và cao nhất trong 34 địa phương.

Đến hết ngày 31/7, TP.HCM đã giải ngân 63.775 tỷ đồng, đạt 43,2% kế hoạch vốn Thủ tướng giao. Nếu loại trừ 5% vốn tiết kiệm dành cho dự án đường sắt, tỷ lệ giải ngân thực tế đạt 45,4%.

Sở Tài chính đánh giá, dù kết quả giải ngân của TP thuộc nhóm khá trong cả nước, quá trình triển khai vẫn gặp nhiều khó khăn. Trong đó, một số dự án chậm do công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, di dời hạ tầng kỹ thuật cùng với những vướng mắc về pháp lý bãi tiếp nhận đất, bùn và một số vấn đề liên quan hợp đồng.

Đáng chú ý, những vướng mắc về mặt bằng có nguyên nhân trực tiếp từ quá trình tổ chức thực hiện của bộ máy, trong đó có việc bố trí tái định cư, hoàn thiện pháp lý và xác định giá đất. Đây là những khâu có tính quyết định đến thời điểm người dân nhận bồi thường, bàn giao đất và dự án có thể triển khai thi công.

Thực tế tại nhiều công trình giao thông trọng điểm cho thấy, chỉ một phần mặt bằng chưa được bàn giao cũng có thể khiến các hạng mục không thể thi công liên tục, làm tăng chi phí và gây áp lực lên mục tiêu giải ngân.

Đơn cử, một trong những dự án đang chịu áp lực lớn từ mặt bằng là nút giao An Phú, công trình có tổng mức đầu tư 3.408 tỷ đồng, được xây dựng theo quy mô nút giao khác mức hoàn chỉnh ba tầng.

Khởi công cuối năm 2022, dự án đã hai lần điều chỉnh tiến độ và hiện dự kiến hoàn thành vào quý II/2027. Tuy nhiên, một phần mặt bằng chưa được bàn giao đang ảnh hưởng trực tiếp đến việc thi công các hạng mục quan trọng.

Theo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông TP.HCM (Ban Giao thông, chủ đầu tư), thành phố đang gấp rút thu hồi hơn 22.000m² đất dọc đường Lương Định Của, đoạn từ đường Nguyễn Hoàng đến nút giao An Phú, ảnh hưởng 64 hộ dân và tổ chức.

Phần mặt bằng này đồng thời phục vụ dự án nút giao An Phú và dự án nâng cấp, mở rộng đường Lương Định Của lên 4 làn xe.

Tại nút giao An Phú, nhánh cầu N1.2 nối từ đường Lương Định Của lên cao tốc đã hoàn thành kết cấu các trụ cầu từ T3 đến T8. Tuy nhiên, phần đường đầu cầu, mố M1 và các trụ T1, T2 chưa thể thi công do chưa có mặt bằng.

Tình trạng tương tự đang diễn ra tại Vành đai 2 TP.HCM, tuyến đường được quy hoạch dài hơn 64km, quy mô 6-10 làn xe. Khoảng 50km đã hoàn thành, phần còn lại đang được triển khai để từng bước khép kín toàn tuyến.

Ông Lê Ngọc Hùng, Phó Giám đốc Ban Giao thông, cho biết các dự án Vành đai 2 đoạn 1 và đoạn 2 đang triển khai theo tiến độ được duyệt, dự kiến hoàn thành xây dựng cuối năm 2027.

Đến nay, 4/5 gói thầu xây lắp chính đã khởi công. Những khu vực được bàn giao mặt bằng đang được tổ chức thi công, trong khi một số vị trí chưa có mặt bằng khiến các hạng mục chưa thể triển khai đồng bộ.

Ban Giao thông đang phối hợp các địa phương đẩy nhanh bồi thường, giải phóng mặt bằng, phấn đấu bàn giao mặt bằng tại khu vực nút giao Vành đai 2 - Phạm Văn Đồng trong tháng 8 và nút giao Bình Thái trong tháng 9/2026.

Tháo gỡ từ chính bộ máy thực hiện

Để tăng tốc giải ngân, Sở Tài chính đề xuất thành phố tiếp tục tăng cường kiểm tra thực địa, tập trung xử lý các vướng mắc từ bồi thường, giải phóng mặt bằng, di dời hạ tầng kỹ thuật đến quy hoạch, thiết kế, thẩm định, đấu thầu và lựa chọn nhà thầu; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý tiến độ và giải ngân.

Thành phố cũng sẽ duy trì giao ban đầu tư công định kỳ để xác định rõ khó khăn, phân định trách nhiệm và đưa ra giải pháp đối với từng dự án.

Các cơ quan chủ quản, chủ đầu tư phải phân công lãnh đạo trực tiếp phụ trách từng dự án, thường xuyên đánh giá tiến độ, khối lượng công việc, số vốn và tỷ lệ giải ngân. Những dự án chậm phải xác định rõ nguyên nhân, trách nhiệm và phương án xử lý.

Một giải pháp khác là tiếp tục tổ chức lại hệ thống quản lý dự án đầu tư xây dựng, điều động, luân chuyển cán bộ từ các sở, ngành về địa phương nhằm tăng năng lực tổ chức thực hiện tại cơ sở.

Cùng với đó, thành phố tiếp tục phân cấp, ủy quyền trong một số lĩnh vực đất đai, đầu tư công và quyết định đầu tư, qua đó rút ngắn quy trình xử lý và nâng cao trách nhiệm của cấp thực hiện.

Sở Tài chính nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ "tư duy quản lý" sang "tư duy quản trị", lấy hiệu quả công việc và kết quả đầu ra làm thước đo đánh giá cán bộ và người đứng đầu.

TP.HCM đặt mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026, trong đó quý III phấn đấu đạt từ 70% trở lên.

Để đạt mục tiêu, thành phố sẽ linh hoạt điều chỉnh kế hoạch vốn, kiên quyết cắt giảm vốn ở những dự án chậm tiến độ và bổ sung cho dự án có khả năng giải ngân tốt; tập trung vốn cho các công trình lớn, trọng điểm có tác động lan tỏa.

Song song với mặt bằng, thành phố cũng phải bảo đảm nguồn vật liệu xây dựng, nhất là đất đắp, cát, đá; nâng công suất các mỏ đang hoạt động, đẩy nhanh thủ tục cấp phép, gia hạn mỏ và kiểm soát giá vật liệu.

Với khối lượng vốn đầu tư công rất lớn, khơi thông mặt bằng đang là điều kiện then chốt để TP.HCM biến nguồn vốn thành khối lượng xây dựng thực tế. Từ An Phú đến Vành đai 2, việc xác định rõ từng phần việc, trách nhiệm và thời hạn xử lý được kỳ vọng giúp các dự án sớm có mặt bằng sạch, tổ chức thi công đồng bộ và tạo thêm động lực tăng trưởng cho thành phố.