Nghệ An bàn giải pháp cân đối cung cầu, chống thất thoát tài nguyên khoáng sản

Mất cân đối cung cầu khiến cát, đá khan hiếm

Ngày 6/8, UBND tỉnh Nghệ An tổ chức hội nghị chuyên đề về tăng cường quản lý hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn.

Hội nghị đánh giá toàn diện thực trạng, tháo gỡ khó khăn, đồng thời quán triệt các quy định mới của pháp luật và chỉ đạo của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Nghệ An về tăng cường quản lý tài nguyên khoáng sản.

Ông Nguyễn Bằng Thắng, Trưởng Thuế tỉnh Nghệ An, nhận định, cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan thuế, doanh nghiệp khai thác và đơn vị sử dụng khoáng sản cùng ngồi lại để bàn giải pháp cân đối cung - cầu, chống thất thoát tài nguyên khoáng sản.

Tại hội nghị, ông Nguyễn Quốc Việt, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An cho biết, Nghệ An là địa phương có nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú, đa dạng. Hiện toàn tỉnh có 289 giấy phép khai thác khoáng sản còn hiệu lực, gồm 57 giấy phép do Bộ cấp và 232 giấy phép do UBND tỉnh cấp; trong đó 235 mỏ đang khai thác thực tế.

Theo Sở Xây dựng, nhu cầu vật liệu xây dựng của Nghệ An giai đoạn 2026-2030 sẽ tăng mạnh do cùng lúc triển khai nhiều dự án giao thông, khu công nghiệp, khu kinh tế, khu đô thị và các công trình hạ tầng trọng điểm. Tổng nhu cầu ước khoảng 47,98 triệu m³ đá xây dựng, 29,11 triệu m³ cát xây dựng và 149,43 triệu m³ đất san lấp.

Trong khi đó, tổng nguồn cung từ các mỏ đã được cấp phép hiện chỉ đạt khoảng 32,99 triệu m³ đá xây dựng (đáp ứng 69% nhu cầu), 11,40 triệu m³ cát xây dựng (39%) và 46,59 triệu m³ đất san lấp (31%). Như vậy, Nghệ An đang thiếu khoảng 135 triệu m³ vật liệu xây dựng phục vụ các dự án trong giai đoạn 2026-2030.

Theo ông Phạm Hồng Quang, Giám đốc Sở Xây dựng, tình trạng thiếu hụt vật liệu xây dựng thông thường sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ các công trình trọng điểm nếu không sớm có giải pháp chủ động nguồn cung.

Tuy nhiên, việc nâng công suất khai thác tại các mỏ hiện gặp nhiều vướng mắc. 

Đại diện Công ty TNHH khai thác đá Văn Trai (xã Quang Thành) cho biết, nhiều mỏ được cấp phép từ những năm 2010 với công suất và trữ lượng thấp. 

Riêng mỏ của doanh nghiệp chỉ được cấp phép khai thác 46.000 m³/năm, tương đương hơn 120 m³/ngày, nên không đáp ứng nhu cầu thị trường. Trong khi đó, việc nâng công suất gặp khó do thiếu mặt bằng bố trí bãi chế biến.

Ông Nguyễn Văn Tám, Giám đốc Công ty CP VLXD và Vận tải thương mại Tám Tài (Tân Kỳ) cho rằng, tình trạng khan hiếm khoáng sản hiện nay chủ yếu do nguồn cung không theo kịp nhu cầu, đặc biệt là đá, cát, sỏi. Doanh nghiệp kiến nghị tỉnh sớm đấu giá các mỏ đã quy hoạch để bổ sung nguồn cung cho thị trường.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp khai thác khoáng sản cũng đề nghị địa phương hỗ trợ thuê đất, giải phóng mặt bằng phục vụ bãi tập kết, chế biến khoáng sản; kết nối với các đơn vị có nhu cầu tiêu thụ và hướng dẫn thực hiện các quy định mới về chính sách thuế.

Nhìn thẳng tồn tại, định hướng cho doanh nghiệp khai thác đúng quy định

Tại hội nghị, nhiều tồn tại trong công tác quản lý, khai thác khoáng sản ở Nghệ An được thẳng thắn chỉ ra. 

Trong đó, công tác dự báo nhu cầu, cân đối cung - cầu và quy hoạch chưa sát thực tế; một số khu vực chồng lấn, khó triển khai. 

Việc kiểm soát sản lượng, nguồn gốc, hóa đơn, giá bán, vận chuyển và tiêu thụ khoáng sản còn nhiều bất cập. Một số mỏ chưa lắp đặt trạm cân, camera và thiết bị giám sát, tiềm ẩn nguy cơ thất thoát tài nguyên, thất thu ngân sách.

Đáng chú ý, tình trạng khai thác trái phép, khai thác ngoài ranh giới, vượt công suất; vận chuyển quá tải và tiêu thụ khoáng sản không rõ nguồn gốc vẫn diễn ra. 

Bên cạnh đó, một số doanh nghiệp chưa chấp hành nghiêm các quy định về đất đai, bảo vệ môi trường, an toàn lao động và phục hồi môi trường sau khai thác.

Để khắc phục những tồn tại này, các sở, ngành và địa phương đã đề xuất nhiều giải pháp như hoàn thiện quy hoạch phù hợp với nhu cầu từng giai đoạn; cấp phép khai thác đối với các mỏ phục vụ công trình trọng điểm sử dụng vốn ngân sách; ứng dụng công nghệ trong quản lý thông qua thiết bị giám sát hành trình, camera, trạm cân kết nối cơ sở dữ liệu dùng chung. 

Đồng thời, tăng cường quản lý theo phương châm "quản lý chặt chẽ, phòng ngừa từ sớm, xử lý nghiêm minh, phát triển bền vững".

Sau khi lắng nghe các ý kiến, Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Võ Trọng Hải yêu cầu các sở, ngành, địa phương và doanh nghiệp tập trung thực hiện quyết liệt 6 nhóm nhiệm vụ trọng tâm nhằm chấn chỉnh hoạt động khai thác khoáng sản.

Theo đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao rà soát, siết chặt quản lý các mỏ đã cấp phép, hoàn thành trước ngày 30/8 và tham mưu phương án xử lý trong tháng 9/2026. Đồng thời, yêu cầu các mỏ hoàn thành lắp đặt trạm cân, camera và thiết bị định vị kết nối với Sở Nông nghiệp và Môi trường và Công an tỉnh trước ngày 31/8.

Sở Xây dựng có trách nhiệm công bố giá vật liệu sát thị trường, ngăn chặn tình trạng găm hàng, nâng giá; đẩy nhanh đấu giá 46 khu vực mỏ, ưu tiên phục vụ các dự án trọng điểm trong tháng 8/2026. 

Chủ đầu tư và nhà thầu chỉ được nghiệm thu vật liệu có nguồn gốc hợp pháp, đầy đủ hóa đơn, chứng từ.

Tỉnh cũng sẽ đẩy mạnh quản lý bằng dữ liệu số thông qua xây dựng cơ sở dữ liệu khoáng sản kết nối với hệ thống trạm cân, camera, đồng thời chia sẻ dữ liệu cho cơ quan Thuế và Công an tỉnh. 

Ngành Thuế có trách nhiệm đối soát sản lượng khai thác, kịp thời chuyển cơ quan công an xử lý các dấu hiệu trốn thuế, gian lận hóa đơn.

Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An yêu cầu tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm các vi phạm và gắn trách nhiệm người đứng đầu trong quản lý địa bàn. 

Công an tỉnh được giao xử lý dứt điểm tình trạng khai thác trái phép, vận chuyển quá tải và các hành vi bao che vi phạm. 

UBND cấp xã chịu trách nhiệm quản lý, bảo vệ tài nguyên chưa khai thác. Chủ tịch UBND cấp xã sẽ bị xem xét xử lý nếu để vi phạm kéo dài.