Nghị định mới siết chậm lương: Người lao động thêm điểm tựa

Siết chặt kỷ cương trả lương, bảo vệ người lao động

Từ 10/9/2026, Nghị định 283/2026/NĐ-CP có hiệu lực, tăng mức xử phạt đối với hành vi chậm trả lương, với mức phạt có thể lên tới 100 triệu đồng. Quy định mới được kỳ vọng tạo sức ép để doanh nghiệp coi trả lương đúng hạn là ưu tiên hàng đầu, qua đó bảo vệ quyền lợi người lao động.

Bà Trần Thị Thu Phương, Phó trưởng Ban Quan hệ lao động Công đoàn Xây dựng Việt Nam, cho rằng Nghị định 283/2026/NĐ-CP tập trung vào các chế tài xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả đối với những hành vi vi phạm như chậm lương, nợ lương, nợ BHXH.

Đáng chú ý, hành vi chậm trả lương có thể bị phạt tới 50 triệu đồng, đồng thời doanh nghiệp phải trả đủ tiền lương và khoản tiền lãi tính theo lãi suất ngân hàng. Theo bà Phương, đây là cơ sở pháp lý mạnh để công đoàn cơ sở trực tiếp thương lượng, yêu cầu doanh nghiệp đưa chi phí tiền lương lên thứ tự ưu tiên hàng đầu.

Trao đổi với một số công nhân ngành Xây dựng, mong muốn chung là được nhận lương đầy đủ, đúng kỳ. Tuy nhiên, đặc thù của ngành là doanh nghiệp xây lắp thường phải ứng vốn trước trong khi tình trạng nợ đọng xây dựng cơ bản, chủ đầu tư chậm giải ngân vẫn tồn tại. Khi dòng tiền bị đứt gãy, chậm lương có thể trở thành hệ quả ngoài mong muốn của doanh nghiệp.

Dù vậy, khi quy định pháp luật đã có hiệu lực, khó khăn khách quan không thể là lý do để doanh nghiệp biện minh cho việc chậm trả lương. Theo đó, ban lãnh đạo các doanh nghiệp phải thay đổi tư duy quản trị tài chính để thích ứng.

Từ thực tế quản lý hàng trăm người lao động tại nhiều dự án xây lắp, ông Lê Thanh Sơn, Chủ tịch Công đoàn Công ty CP Sông Đà 5, cho biết việc thực hiện quy định mới không đơn giản, nhất là với các doanh nghiệp thường xuyên bị chủ đầu tư chiếm dụng vốn.

Theo ông Sơn, khi được thanh toán một phần, doanh nghiệp phải cùng lúc chi trả nhiều khoản để duy trì hoạt động và việc làm cho người lao động như tiền ăn, vật tư, thiết bị, thuê máy móc, công cụ dụng cụ, BHXH và các khoản vay ngân hàng. Đối với nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ, đặc biệt là doanh nghiệp xây lắp, áp lực dòng tiền rất lớn, thậm chí có doanh nghiệp còn nợ BHXH kéo dài.

Với những người thợ "ráo mồ hôi là hết tiền", quy định siết chặt trách nhiệm trả lương mang ý nghĩa đặc biệt.

Ông Lâm Liêu Bình, nguyên cán bộ kỹ thuật Công ty CP Tư vấn xây dựng Tuyên Quang, cho biết đặc thù của lao động ngành Xây dựng là thường xuyên đi làm xa quê. Đằng sau mỗi người thợ, kỹ sư giám sát là những khoản chi phí không thể trì hoãn như tiền trọ, tiền học của con, tiền thuốc men cho cha mẹ già.

"Chậm lương 1-2 tháng, nhiều anh em phải đi vay để đắp đổi qua ngày. Đến khi công ty thanh toán thì tiền lương cũng vừa đủ để trả hết nợ và lãi", ông Bình chia sẻ.

Người lao động hiểu doanh nghiệp khó khăn khi chủ đầu tư chưa giải ngân, hồ sơ nghiệm thu bị ách tắc. Nhưng họ ký hợp đồng lao động với doanh nghiệp, không phải với chủ đầu tư. Trong khi đó, những khoản tiền như học phí, viện phí hay chi phí sinh hoạt của gia đình vẫn đến đúng hạn.

Bởi vậy, chế tài mới được kỳ vọng sẽ tác động trực tiếp đến một trong những nỗi lo lớn nhất của người lao động, buộc doanh nghiệp phải xác định trả lương là ưu tiên số một.

"Liều thuốc đắng" để doanh nghiệp tái cấu trúc

Luật sư Nguyễn Văn Bài, Đoàn Luật sư TP Hà Nội, nhận định quy định mới là "liều thuốc đắng giã tật" đối với các doanh nghiệp xây dựng. Trong ngắn hạn, doanh nghiệp có thể phải đối mặt với áp lực dòng tiền và thu hẹp quy mô. Tuy nhiên, nếu kiên định tái cấu trúc, doanh nghiệp có thể xây dựng nền tảng tài chính khỏe mạnh hơn và phát triển bền vững.

"Người lao động chính là tài sản quý giá nhất, bảo vệ được họ là bảo vệ được tiến độ và chất lượng của mọi công trình", luật sư Nguyễn Văn Bài nói.

Bên cạnh yêu cầu doanh nghiệp tự hoàn thiện, ông Bài cho rằng cần sớm có chế tài tương xứng đối với các chủ đầu tư cố tình chây ỳ, chậm thanh toán khối lượng đã nghiệm thu cho nhà thầu. Đây mới là cách tháo gỡ tận gốc điểm nghẽn nợ đọng của ngành Xây dựng.

Theo đánh giá được nêu, Nghị định 283/2026/NĐ-CP cũng có thể trở thành một "bộ lọc" của thị trường, góp phần đào thải những nhà thầu cạnh tranh thiếu lành mạnh bằng cách phá giá hoặc nợ lương công nhân, đồng thời tạo lợi thế cho các doanh nghiệp có năng lực tài chính và tuân thủ pháp luật.

Trong bối cảnh ngành Xây dựng cần nhân lực chất lượng cao, việc bảo đảm không chậm lương cũng được xem là lợi thế để doanh nghiệp giữ chân và thu hút thợ giỏi, kỹ sư có năng lực. Các doanh nghiệp có hồ sơ năng lực sạch, tuân thủ ESG và pháp luật lao động cũng được đánh giá có thêm lợi thế khi tham gia đấu thầu các dự án ODA, hạ tầng trọng điểm và các dự án có chủ đầu tư nước ngoài.