Tái cơ cấu vận tải để đón hơn 200 triệu tấn hàng qua cảng Hải Phòng

Tổ chức lại chuỗi logistics, giảm phụ thuộc đường bộ

Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam vừa trình Bộ Xây dựng dự thảo Đề án tối ưu hóa kết nối giao thông và khai thác các bến cảng khu vực cảng biển Hải Phòng, trong đó đề xuất tổ chức lại toàn bộ chuỗi logistics nhằm giảm sự phụ thuộc vào vận tải đường bộ - điểm nghẽn được đánh giá là đang làm gia tăng áp lực lên hệ thống hạ tầng cảng biển lớn nhất miền Bắc.

Theo dự thảo, việc tối ưu hóa kết nối không chỉ dừng ở hạ tầng giao thông mà hướng đến tổ chức lại toàn bộ chuỗi vận chuyển từ chân hàng, khu công nghiệp, ICD, depot, cảng cạn, bến thủy nội địa đến cảng biển và tuyến hàng hải. 

Cùng với đó là áp dụng cơ chế giá phù hợp, xây dựng chỉ tiêu chuyển dịch phương thức vận tải, phát triển hệ thống dữ liệu dùng chung, cải cách thủ tục hành chính và tăng cường điều phối nhằm nâng cao hiệu quả khai thác tổng thể.

Đề án xây dựng bốn kịch bản tổ chức vận tải giai đoạn 2026-2030. Trong đó, kịch bản được ưu tiên là tăng tỷ trọng vận tải thủy nội địa và vận tải ven biển thông qua phát triển bến sà lan, cảng thủy nội địa, ICD, depot và hệ thống logistics hậu phương. Đường bộ tiếp tục đảm nhận vai trò ở chặng đầu và chặng cuối, trong khi hạ tầng đường sắt sẽ được chuẩn bị để phát triển trong trung và dài hạn.

Ba kịch bản còn lại gồm mở rộng hạ tầng đường bộ và tổ chức lại giao thông sau cảng; phát triển vận tải đường sắt gắn với các trung tâm logistics, cảng cạn và khu công nghiệp; hoặc kết hợp đồng bộ cả đường thủy, đường biển ven bờ, đường sắt, đường bộ cùng hệ thống dữ liệu dùng chung và cơ chế điều phối thông minh.

Để hiện thực hóa mục tiêu trên, Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam đề xuất năm nhóm giải pháp lớn, tập trung vào hoàn thiện cơ chế, chính sách; đầu tư hạ tầng và tăng cường kết nối; phát triển hành lang logistics và chuỗi dịch vụ; thúc đẩy chuyển đổi số, chia sẻ dữ liệu; đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, điều phối vùng và cải cách thủ tục hành chính.

Theo cơ quan xây dựng đề án, nguyên nhân lớn nhất khiến hiệu quả khai thác cảng Hải Phòng chưa tương xứng với tiềm năng là cơ cấu vận tải mất cân đối. Hiện khoảng 88% lượng hàng hóa được gom và rút qua cảng bằng đường bộ, trong khi vận tải thủy nội địa chỉ chiếm khoảng 10,5% và đường sắt khoảng 1,5%.

Sự phụ thuộc quá lớn vào xe tải khiến áp lực giao thông ngày càng gia tăng tại các tuyến huyết mạch như Đình Vũ - Cát Hải, Tân Vũ - Lạch Huyện, đường 356, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Quốc lộ 5, cao tốc Hà Nội - Hải Phòng cùng hệ thống đường kết nối các khu công nghiệp, kho bãi và trung tâm logistics.

Đề án cũng chỉ ra hàng loạt nút thắt mang tính hệ thống. Khu vực Lạch Huyện có tốc độ tăng trưởng rất nhanh nhưng vẫn phụ thuộc chủ yếu vào tuyến đường Tân Vũ - Lạch Huyện, cầu Tân Vũ, bãi sau cảng, depot và ICD hậu phương. Nếu không gia tăng thị phần vận tải thủy và ứng dụng dữ liệu điều phối, nguy cơ quá tải khu vực sau cảng sẽ tiếp tục gia tăng.

Trong khi đó, khu vực Đình Vũ - Nam Đình Vũ, nơi có sản lượng hàng hóa lớn nhất, lại thiếu các bến thủy nội địa chuyên biệt. Các sà lan phải chờ khi cầu cảng trống để bốc dỡ hàng, kéo dài thời gian chờ và phát sinh nhu cầu về khu neo đậu, khu điều tiết cũng như hệ thống quản lý lịch cầu bến.

Ngoài ra, nhiều tuyến vận tải thủy vẫn bị hạn chế bởi chuẩn tắc luồng, tĩnh không cầu, điểm cạn và điều kiện dòng chảy theo mùa. Hạ tầng đường sắt phục vụ vận chuyển container cũng chưa đồng bộ, thiếu bãi container, thiết bị nâng hạ, đường gom và kết nối trực tiếp tới các bến cảng container.

Theo cơ quan quản lý, cơ chế giá dịch vụ, phí hạ tầng, chi phí nâng hạ, lưu bãi và chi phí logistics toàn chuỗi hiện vẫn chưa đủ sức hấp dẫn để doanh nghiệp chuyển dịch hàng hóa từ đường bộ sang đường thủy hoặc đường sắt. Bên cạnh đó, dữ liệu về lịch tàu, cầu bến, bãi chứa, depot, ICD, container rỗng và kế hoạch làm hàng còn phân tán, chưa hình thành cơ chế điều phối thống nhất.

Đà tăng trưởng hàng hóa tạo sức ép lên hạ tầng cảng Hải Phòng

Thực tế, nhu cầu tái cơ cấu phương thức vận tải trở nên cấp thiết khi sản lượng hàng hóa qua cảng Hải Phòng liên tục tăng.

Theo thống kê của Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, năm 2025 tổng khối lượng hàng hóa thông qua cảng biển Hải Phòng đạt 115,274 triệu tấn, tăng 8,3% so với năm trước. Tổng lượt tàu thuyền đạt 41.542 lượt, tăng 11,3%.

Trong tổng sản lượng hàng hóa, vận chuyển bằng tàu biển đạt 98,43 triệu tấn, còn vận tải thủy nội địa đạt 16,844 triệu tấn. Hàng container tiếp tục giữ vai trò chủ lực khi chiếm khoảng 74,2% tổng lượng hàng hóa thông qua cảng.

Theo quy hoạch, đến năm 2030, sản lượng hàng hóa qua cảng biển Hải Phòng dự kiến đạt khoảng 175,4-215,5 triệu tấn, trong đó hàng container đạt 12,15-14,92 triệu TEU, chưa bao gồm lượng container trung chuyển quốc tế.

Quy mô tăng trưởng này sẽ đặt ra yêu cầu rất lớn đối với năng lực cầu bến, luồng hàng hải, bãi chứa, cổng cảng, hạ tầng giao thông kết nối và hệ thống logistics hậu phương. Nếu không sớm điều chỉnh cơ cấu vận tải và nâng cao năng lực điều phối, áp lực lên hạ tầng đường bộ khu vực cảng Hải Phòng sẽ tiếp tục gia tăng trong những năm tới.