Tạo hành lang pháp lý cho chuyển đổi xanh hàng hải, đường thủy

Phủ rộng yêu cầu bảo vệ môi trường trong toàn ngành

Nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn, dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam đang được Bộ Xây dựng lấy ý kiến đã bổ sung nhiều quy định mới, mang tính nền tảng trong bảo vệ môi trường và thúc đẩy lộ trình chuyển đổi xanh toàn ngành.

Theo dự thảo, các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực hàng hải và đường thủy nội địa có trách nhiệm tuân thủ nghiêm các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường; sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu.

Việc chuyển đổi sang năng lượng xanh, hướng tới giảm phát thải khí nhà kính sẽ được triển khai theo lộ trình, quy định của pháp luật và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Dự thảo đặt ra các yêu cầu kỹ thuật toàn diện đối với hoạt động hàng hải và đường thủy. Theo đó, hệ thống bến cảng biển, cảng thủy, bến thủy nội địa, tàu thuyền cùng các cơ sở đóng mới, sửa chữa, hoán cải, tái chế, phá dỡ phương tiện đều phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về bảo vệ môi trường.

Các đơn vị phải chủ động phòng ngừa, ứng phó sự cố môi trường; kiểm soát chặt chẽ chất thải, khí thải, hệ thống chống hà, cũng như việc xử lý nước dằn và cặn nước dằn của tàu thuyền.

Để hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi xanh, dự thảo Bộ luật cụ thể hóa nhiều nhóm dự án, nhiệm vụ then chốt.

Trong đó, đáng chú ý là phát triển hạ tầng cảng, bến theo hướng xanh và thông minh thông qua đầu tư xây mới, cải tạo, nâng cấp, mở rộng và khai thác hệ thống cảng biển, cảng thủy, bến thủy nội địa theo các tiêu chuẩn xanh, thông minh.

Cùng với đó là đầu tư, vận hành hệ thống cấp điện từ bờ, trạm sạc điện, cung ứng nhiên liệu thay thế, năng lượng tái tạo và các công nghệ sạch phục vụ tàu thuyền; xây dựng, nâng cấp và vận hành các cơ sở chuyên tiếp nhận, thu gom, phân loại, tái sử dụng, tái chế và xử lý chất thải phát sinh từ tàu thuyền.

Tại các cơ sở đóng mới, sửa chữa, hoán cải, phá dỡ tàu, dự thảo đề cập việc áp dụng công nghệ sạch, công nghệ xanh. Đồng thời, khuyến khích đầu tư mua mới, đóng mới, hoán cải phương tiện sử dụng điện, nhiên liệu thay thế, năng lượng tái tạo hoặc công nghệ tiết kiệm năng lượng.

Các cảng, bến và cơ sở dịch vụ cũng được định hướng cải tạo, nâng cấp, chuyển đổi hoặc thay thế máy móc, thiết bị, phương tiện theo hướng sử dụng năng lượng sạch, giảm thiểu phát thải.

Từng bước hình thành hành lang pháp lý cho chuyển đổi xanh

Dự thảo quy định Chính phủ sẽ ban hành chi tiết các yêu cầu và lộ trình thực hiện chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải khí nhà kính; đồng thời quy định về phòng ngừa, ứng phó sự cố và quản lý chất thải, khí thải, nước dằn, cặn nước dằn, hệ thống chống hà của tàu thuyền.

Lý giải việc bổ sung các quy định trên, cơ quan soạn thảo cho biết mục tiêu cốt lõi là thiết lập một khung pháp lý toàn diện, thống nhất về bảo vệ môi trường trong lĩnh vực hàng hải và đường thủy nội địa. Đây được xác định là nền tảng để thúc đẩy chuyển đổi xanh, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và hiện thực hóa các cam kết quốc tế.

Các quy định khung vừa định hướng giảm thiểu tác động đến môi trường, kiểm soát ô nhiễm, phòng ngừa sự cố trong toàn bộ hoạt động của ngành, vừa tạo cơ sở pháp lý để ban hành các văn bản hướng dẫn dưới luật.

Bên cạnh đó, việc sửa đổi nhằm nội luật hóa đầy đủ các điều ước quốc tế quan trọng mà Việt Nam đã tham gia, như Công ước quốc tế về ngăn ngừa ô nhiễm từ tàu biển (MARPOL), Công ước quốc tế về kiểm soát các hệ thống chống hà độc hại của tàu (AFS), Công ước quốc tế về kiểm soát và quản lý nước dằn và cặn nước dằn của tàu (BWM), cùng Chiến lược giảm phát thải khí nhà kính từ tàu của Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO).

Các quy định mới cũng thể chế hóa các Nghị quyết của Trung ương Đảng, đồng thời khắc phục khoảng trống pháp lý hiện hành khi còn thiếu các quy định đồng bộ về cấp điện từ bờ, nhiên liệu thay thế, kiểm soát phát thải và quản lý nước dằn.

Việc thiết lập hành lang pháp lý mới không chỉ đáp ứng xu thế chuyển đổi xanh trên thế giới, thúc đẩy phát triển cảng xanh, vận tải phát thải thấp và ứng dụng công nghệ mới, mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành.

Đáng chú ý, việc giao Chính phủ quy định chi tiết được kỳ vọng tạo sự linh hoạt trong quá trình thực thi, bảo đảm các yêu cầu kỹ thuật, cơ chế quản lý và lộ trình áp dụng có thể được cập nhật kịp thời, phù hợp với thực tiễn và tốc độ phát triển của công nghệ.

Từ những quy định mang tính nền tảng, dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam đang từng bước định hình hành lang pháp lý cho một ngành hàng hải, đường thủy chủ động hơn trong kiểm soát phát thải, sử dụng năng lượng sạch và thích ứng với yêu cầu phát triển bền vững.