TP.HCM định hình siêu đô thị đa cực, mở dư địa phát triển định hướng 100 năm

Ngày 11/9, UBND TP.HCM tổ chức Hội nghị tham vấn ý kiến các hiệp hội nghề nghiệp, nhà đầu tư chiến lược và chuyên gia trong quá trình lập Quy hoạch tổng thể TP.HCM. Phó chủ tịch UBND TP.HCM Hoàng Nguyên Dinh chủ trì hội nghị.

Tại hội nghị, các chuyên gia, nhà khoa học, đại diện hiệp hội doanh nghiệp tập trung góp ý chiến lược phát triển TP.HCM thành đô thị toàn cầu, thông minh, có khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu; đồng thời giải quyết các điểm nghẽn hạ tầng và tái cấu trúc không gian sau hợp nhất với Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu.

Đề xuất 5 cực tăng trưởng

Theo ông Sầm Minh Tuấn, Phó giám đốc Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn quốc gia (VIUP), TP.HCM đang đối mặt với tình trạng đô thị phát triển lan tỏa, thiếu kiểm soát, khu trung tâm quá tải, việc làm tập trung tại khu lõi trong khi các mô hình TOD quanh metro chưa hoàn chỉnh.

Hạ tầng kết nối trong và ngoài đô thị còn hạn chế; liên kết giữa sản xuất, logistics, tài chính, nghiên cứu và thị trường chưa đồng bộ.

Dự thảo quy hoạch đề xuất 5 cực tăng trưởng gồm: cực lõi trung tâm quốc tế; cực đổi mới sáng tạo phía Đông (Thủ Đức - Dĩ An - Thuận An - Thủ Dầu Một); cực đô thị - y tế - giáo dục phía Tây tại Vĩnh Lộc - Bình Lợi - Bình Chánh; cực công nghiệp - logistics phía Bắc tại Bình Dương, Bến Cát, Bàu Bàng; cực cảng biển - thương mại tự do phía Nam - năng lượng từ Châu Đức, Phú Mỹ, Cái Mép đến Vũng Tàu và Cần Giờ.

Trong đó, khu vực Cái Mép - Thị Vải - Cần Giờ được định hướng trở thành trung tâm giao thương quốc tế, logistics và kinh tế biển.

Các cực động lực được kết nối bằng 5 hệ liên kết chiến lược gồm Bắc - Nam, Đông - Tây, công nghiệp - sản xuất - logistics đa phương thức, hạ tầng đô thị đa tầng và liên kết xanh - xanh dương.

Riêng hệ liên kết Bắc - Nam chạy từ cửa khẩu Mộc Bài qua Củ Chi, Hóc Môn, khu lõi đô thị, Thủ Đức đến Phú Mỹ, Cái Mép và vịnh Gành Rái tạo trục kết nối giữa kinh tế lục địa và kinh tế biển.

Dự thảo cũng đề xuất tổ chức TP.HCM thành 10 vùng quản trị phát triển, nhằm phân bổ lại dân cư, việc làm, công nghiệp, dịch vụ và đầu tư hạ tầng, hạn chế đô thị hóa lan tỏa thiếu kiểm soát.

Hạ tầng giao thông được định hướng theo mô hình đa tầng, lấy metro, đường sắt vùng, BRT, xe buýt điện và đường thủy đô thị làm khung xương. TOD được phát triển quanh các nhà ga, đầu mối giao thông, gắn với nhà ở, việc làm, thương mại - dịch vụ và không gian công cộng.

Dự thảo đề xuất hoàn thiện 5 hành lang vành đai, 5 hành lang hướng tâm và một hành lang ven biển; nghiên cứu Vành đai 4.5, Vành đai 5, nâng cấp Quốc lộ 51C thành cao tốc, kéo dài cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu và nghiên cứu cầu hoặc hầm kết nối cảng Cái Mép - Thị Vải với cảng Cần Giờ.

Giai đoạn 2026-2030, dự thảo đặt mục tiêu tăng thêm khoảng 199.400 căn nhà ở xã hội, ưu tiên tại các khu vực tập trung việc làm như Thủ Đức - Dĩ An - Thuận An; Thủ Dầu Một - Bến Cát - Tân Uyên - Bàu Bàng; Nhà Bè - Hiệp Phước và Phú Mỹ - Cái Mép - Thị Vải - Long Sơn.

Nhà ở xã hội được định hướng phát triển gần metro, đường sắt đô thị, các đầu mối giao thông công cộng và khu vực có việc làm.

Với ngập lụt và sụt lún, quy hoạch đề xuất chuyển từ tư duy "thoát nước nhanh, chống ngập thụ động" sang quản lý rủi ro tổng hợp, kết hợp trữ nước, tiêu thoát, phục hồi sinh thái và thích ứng biến đổi khí hậu.

Hệ thống thoát nước được tổ chức theo 15 lưu vực chính, kết hợp hồ điều hòa, công viên ngập nước, hành lang xanh và các bề mặt thấm. Các khu vực nền yếu, thấp trũng như Bình Chánh, Nhà Bè, Cần Giờ được kiểm soát chặt việc san nền và phát triển đô thị.

Quy hoạch phải dẫn dắt tăng trưởng dài hạn

Ông Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam, Tổ trưởng Tổ chuyên gia hỗ trợ công tác lập Quy hoạch tổng thể, cho rằng quy hoạch phải trở thành "khung chiến lược phát triển đô thị", dẫn dắt tăng trưởng, tổ chức lại không gian, phân bổ nguồn lực và kiểm soát quá trình đô thị hóa dài hạn.

Theo ông, TP.HCM cần chuyển từ quản lý đô thị theo địa giới hành chính sang quản trị phát triển theo không gian chức năng và liên kết vùng; từ đơn cực sang đa trung tâm, đồng thời làm rõ không gian ngầm, hạ tầng năng lượng, hạ tầng dữ liệu, không gian dự trữ và không gian trên cao.

Quy hoạch tầm nhìn 50-100 năm cũng cần tổ chức không gian cho các động lực mới như kinh tế số, AI, tài chính quốc tế, công nghiệp sáng tạo, kinh tế tuần hoàn, kinh tế carbon thấp, kinh tế ban đêm, kinh tế biển và kinh tế sông nước.

Đất đai cần được xem là nguồn lực phát triển, nhất là tại các khu vực TOD, chỉnh trang và tái thiết đô thị để khai thác giá trị gia tăng, tái đầu tư cho hạ tầng.

Về môi trường, ông Chính cho rằng cần chuyển từ tư duy ứng phó sang chủ động kiến tạo đô thị có khả năng chống chịu; từ "chống ngập" sang "quản trị nước đô thị", xác định rõ khu vực giữ nước, khu vực phát triển và khu vực hạn chế đô thị hóa.

PGS.TS Trần Đình Thiên, thành viên Hội đồng tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ Quốc gia, đề nghị quy hoạch 100 năm cần tổng kết sâu mô hình phát triển của TP.HCM, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, đồng thời nhận diện xu thế kinh tế thế giới và khu vực châu Á - Thái Bình Dương để xác định đúng tầm nhìn.

Ông đề xuất xây dựng cơ chế dành riêng cho "đô thị đặc biệt" theo hướng trao quyền và gắn với trách nhiệm của chính quyền TP.HCM; ưu tiên công nghệ cao, AI, công nghiệp chế tạo bán dẫn; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và phát huy vai trò của kinh tế tư nhân.

Bên cạnh đó, TP.HCM cần xây dựng hệ thống chống ngập toàn diện, ứng phó với sụt lún, bảo đảm an ninh năng lượng và ưu tiên các hành lang kết nối quốc tế, trong đó có tuyến đường bộ xuyên Á kết nối Cảng Trung chuyển quốc tế/Khu thương mại tự do TP.HCM với cảng Dawei của Myanmar.