Trẻ vào lớp 1 chưa biết đọc, biết viết có đáng lo?

Áp lực vô hình

Chỉ còn ít tuần nữa là năm học mới bắt đầu. Cùng với việc mua sách vở, đồng phục, chuẩn bị cặp sách, nhiều gia đình có con vào lớp 1 lại tất bật tìm các lớp tiền tiểu học. Nỗi lo con chưa biết đọc, biết viết sẽ khó theo kịp bạn bè khiến không ít phụ huynh quyết định cho con học chữ từ sớm.

Tiếng đánh vần "ba, bà, bé..." vang đều trong căn phòng rộng khoảng 30m². Hơn 20 đứa trẻ 6 tuổi chăm chú ghép vần, tập viết những nét chữ đầu tiên dưới sự hướng dẫn của giáo viên. Với nhiều phụ huynh, những buổi học cuối hè được xem là bước chuẩn bị cần thiết, giúp con tự tin hơn trước khi bước vào môi trường học tập mới.

Phía ngoài lớp học, anh Cấn Xuân Ánh (trú tại tổ dân phố số 14, khu tập thể D5, phường Giảng Võ, Hà Nội), ngồi chờ con tan học. Đây đã là tháng thứ hai anh đưa con đến lớp tiền tiểu học, mỗi tuần ba buổi.

"Thực lòng tôi không muốn ép con học sớm. Nhưng thấy nhiều bạn cùng tuổi đã biết đọc, biết viết, tôi cũng sốt ruột. Tôi chỉ sợ đến khi con đi học mà chưa biết gì sẽ khó theo kịp các bạn", anh Ánh chia sẻ.

Nỗi lo ấy không phải cá biệt. Chị Nguyễn Thị Hồng Trang (trú tại 101, K9 Bách Khoa, phường Bạch Mai, Hà Nội), cho biết: "Năm học mới, con trai tôi sẽ vào lớp 1 tại Trường Tiểu học Tô Hoàng. Tôi lo con không theo kịp các bạn nên đăng ký cho con học lớp tiền tiểu học. Tuy nhiên, con đang tuổi ăn, tuổi lớn, học trước rồi lại quên sau nên nhiều lúc cũng băn khoăn không biết có thực sự cần thiết hay không".

Tâm lý sợ con thua kém bạn bè

Trên các diễn đàn dành cho phụ huynh, những câu hỏi như "Con chưa biết chữ có theo kịp lớp 1?, "Có nên cho con học trước chương trình?" hay "Nếu không học hè có bị cô nhắc?" xuất hiện dày đặc mỗi khi năm học mới cận kề.

Nhiều phụ huynh thừa nhận áp lực không chỉ đến từ kỳ vọng của bản thân mà còn từ sự so sánh với những đứa trẻ cùng trang lứa.

"Con nhà hàng xóm mới 5 tuổi đã đọc được bảng chữ cái, biết đếm số, còn con mình mới chỉ nhận biết vài chữ cái. Có lúc tôi tự hỏi liệu mình đã chuẩn bị cho con quá muộn hay không?", chị Nguyễn Phương chia sẻ.

Chính tâm lý sợ con thua kém bạn bè khiến không ít gia đình vẫn đăng ký các lớp tiền tiểu học, dù biết Bộ Giáo dục và Đào tạo không khuyến khích dạy trước chương trình lớp 1. Với nhiều người, đó là cách để con có chút "vốn liếng" trước khi bước vào năm học đầu tiên.

Nhiều giáo viên tiểu học cho hay, điều khiến phụ huynh lo lắng nhất thực chất không phải việc con chưa biết chữ, mà là nỗi sợ con bị bỏ lại phía sau.

Cô Trần Thu Hà, giáo viên chủ nhiệm lớp 1 tại một trường ở Hà Nội, cho biết năm nào lớp cũng có sự chênh lệch nhất định. Có em đã đọc thông, viết thạo, nhưng cũng có em chưa từng cầm bút đúng cách. "Sự chênh lệch ban đầu là có thật. Tuy nhiên, đó không phải yếu tố quyết định kết quả học tập sau này", cô nói.

Theo cô Hà, chương trình được xây dựng để học sinh bắt đầu từ những kỹ năng nền tảng như nhận diện âm, vần, chữ cái, cách ghép tiếng, tập đọc và tập viết. Vì vậy, việc trẻ chưa biết đọc, biết viết trước khi vào trường là hoàn toàn bình thường. Điều khiến cô trăn trở hơn là không ít học sinh mất hứng thú học tập vì đã được học trước quá nhiều.

"Có em học gần hết sách giáo khoa ngay từ mùa hè. Những tuần đầu năm học, các em tỏ ra chủ quan, ít chú ý nghe giảng vì nghĩ mình đã biết. Đến khi kiến thức khó hơn, các em lại lúng túng vì chưa hình thành được phương pháp và thói quen học tập nghiêm túc", cô chia sẻ.

Ngôn ngữ và những hành trang đầu tiên

Từ thực tế giảng dạy lớp 1, bà Phạm Thị Minh Thảo, Trường Tiểu học Thành Công (phường Giảng Võ, Hà Nội), cho rằng thay vì dạy con biết đọc, biết viết trước, phụ huynh nên dành thời gian đọc sách cùng con, trò chuyện nhiều hơn, rèn cho con thói quen sinh hoạt điều độ, khả năng tập trung và tinh thần yêu thích việc học. Đó mới là hành trang quý giá để trẻ bước vào lớp 1.

Theo bà Thảo, biết đọc, biết viết trước không phải yếu tố quyết định thành công của học sinh trong năm học đầu tiên. Quan trọng hơn là trẻ có những kỹ năng nền tảng để thích nghi với môi trường học tập mới.

Trước hết là kỹ năng tự phục vụ và giữ nền nếp, như biết tự phục vụ bản thân, có ý thức giữ gìn nền nếp và hình thành thói quen sinh hoạt phù hợp.

Thứ hai là kỹ năng lắng nghe và tập trung. Trẻ cần biết lắng nghe, làm theo hướng dẫn của giáo viên và duy trì sự tập trung trong một khoảng thời gian phù hợp. Thứ ba là kỹ năng giao tiếp và hợp tác. Trẻ cần mạnh dạn giao tiếp, biết hợp tác với bạn bè và có tâm thế vui vẻ, sẵn sàng đến trường.

Thực tế cho thấy nhiều học sinh chưa biết chữ nhưng rất nhanh tiến bộ vì có tinh thần học hỏi, tự tin và được gia đình phối hợp tốt với nhà trường. Ngược lại, có những em đã biết đọc, biết viết trước nhưng gặp khó khăn trong việc thích nghi với môi trường học tập mới, thiếu kỹ năng tự lập hoặc chưa hình thành thói quen học tập tích cực.

Vì vậy, yếu tố quyết định không phải là "học trước bao nhiêu", mà là sự phát triển toàn diện về thể chất, tâm lý, kỹ năng và sự đồng hành tích cực của gia đình cùng nhà trường.

Theo PGS. TS Trần Thành Nam, Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội), nỗi lo của phụ huynh là dễ hiểu, nhưng không nên đồng nhất sự sẵn sàng vào lớp 1 với việc trẻ biết đọc, biết viết.

Nếu quá chú trọng việc dạy trước kiến thức, người lớn có thể vô tình làm mất đi sự hứng thú khám phá của trẻ. Điều các em cần không phải là học trước chương trình, mà là sự tự tin, khả năng thích nghi và niềm vui khi được tiếp cận những điều mới.

Theo ông Nam, để giảm áp lực học trước chương trình, cần có sự nhất quán từ chính sách đến cách triển khai trong nhà trường. Nếu nhà trường vẫn vô hình trung tạo áp lực về tốc độ đọc, viết thì rất khó thuyết phục phụ huynh không cho con học trước.