Chuẩn hóa thiết kế đường sắt, tăng khả năng tiếp cận cho người khuyết tật
Bộ Xây dựng vừa tổ chức hội nghị chuyên đề cấp Bộ nhằm xem xét, thống nhất nội dung đối với 3 dự thảo tiêu chuẩn quốc gia thuộc bộ TCVN “Ứng dụng đường sắt - Thiết kế sử dụng thuận tiện cho người khuyết tật - Các yêu cầu chung”.
Bộ Xây dựng xây dựng bộ tiêu chuẩn TCVN "Ứng dụng đường sắt – Thiết kế sử dụng thuận tiện cho người khuyết tật - Các yêu cầu chung" (Ảnh tuyến đường sắt đô thị Nhổn - ga Hà Nội, nguồn MRB).
Các dự thảo do Cục Đường sắt Việt Nam chủ trì xây dựng, được lấy ý kiến rộng rãi từ cơ quan quản lý, đơn vị chuyên môn và chuyên gia trước khi trình thẩm định. Bộ tiêu chuẩn gồm 3 phần: Phần 1 - Độ tương phản (TC2553), Phần 2 - Thông tin (TC2554) và Phần 3 - Đặc trưng quang học và ma sát (TC2555).
Theo đơn vị soạn thảo, cùng với xu hướng phát triển giao thông bền vững trên thế giới, việc xây dựng hệ thống vận tải công cộng an toàn, thuận tiện và dễ tiếp cận cho mọi đối tượng – đặc biệt là người khuyết tật, người cao tuổi và các nhóm hành khách dễ bị tổn thương – ngày càng trở thành tiêu chí cốt lõi của hạ tầng giao thông hiện đại.
Mục tiêu phát triển giao thông công cộng an toàn, chi phí hợp lý và không rào cản tiếp cận cho mọi người được xem là một trong những trụ cột của phát triển xã hội bền vững.
Tại nhiều quốc gia có mạng lưới đường sắt phát triển như châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc hay Trung Quốc, các tiêu chuẩn kỹ thuật dành cho người khuyết tật đã được xây dựng đồng bộ và áp dụng bắt buộc trong toàn bộ quá trình thiết kế, xây dựng và vận hành nhà ga, phương tiện vận tải.
Riêng châu Âu đã hình thành hệ thống tiêu chuẩn toàn diện gồm EN 16584, EN 16585, EN 16586 và EN 16587, quy định chi tiết về thiết kế hạ tầng, khả năng tiếp cận phương tiện, hệ thống thông tin và các tuyến di chuyển không chướng ngại vật cho người khuyết tật trong lĩnh vực đường sắt.
Theo các tiêu chuẩn này, phương tiện đạt chuẩn phải được bố trí tay vịn, ghế ưu tiên, khu vực dành cho xe lăn và hệ thống hiển thị thông tin phù hợp; trong khi nhà ga phải có đường dốc, tay vịn, gạch dẫn hướng cho người khiếm thị, lối đi không chướng ngại vật với bề rộng tối thiểu 1,4m.
Nhờ đó, việc thiết kế, thi công và khai thác được bảo đảm tính nhất quán, giúp người khuyết tật tiếp cận giao thông đường sắt một cách độc lập, an toàn và không bị phân biệt đối xử.
Trong khi đó tại Việt Nam, dù các quy định liên quan đã xuất hiện trong Luật Người khuyết tật, Luật Đường sắt và một số quy chuẩn xây dựng, hệ thống quy định hiện nay vẫn còn phân tán, thiếu tính chuyên sâu và chưa hình thành bộ tiêu chuẩn riêng cho lĩnh vực đường sắt, đặc biệt là đường sắt đô thị.
Nhiều yêu cầu mới dừng ở mức nguyên tắc chung như bố trí lối đi hay chỗ ngồi ưu tiên; trong khi các tiêu chí kỹ thuật chuyên sâu liên quan đến độ tương phản thị giác, hệ thống thông tin, chống trơn trượt, định hướng di chuyển hoặc thiết kế không gian ga cho người khiếm thị, khiếm thính hay người sử dụng xe lăn vẫn chưa được chuẩn hóa đầy đủ.
Đáng chú ý, các tuyến đường sắt đô thị đầu tiên tại Hà Nội và TP.HCM hiện phải áp dụng tiêu chuẩn châu Âu trong thiết kế cơ sở và kỹ thuật. Điều này cho thấy khoảng trống đáng kể trong hệ thống tiêu chuẩn quốc gia hiện hành, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết xây dựng bộ TCVN thống nhất cho ngành đường sắt.
Lối lên xuống nhà ga, khu vực dành cho người khuyết tật trên tàu... (Ảnh: MRB).
Metro phát triển nhanh, tiêu chuẩn tiếp cận cần đi trước
Trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy phát triển đồng loạt hệ thống đường sắt đô thị tại Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng, Đà Nẵng và Quảng Ninh, nhu cầu xây dựng bộ tiêu chuẩn quốc gia thống nhất càng trở nên cấp bách.
Theo quy hoạch, riêng Hà Nội dự kiến phát triển 14 tuyến đường sắt đô thị, còn TP.HCM sẽ hình thành 8 tuyến cùng nhiều tuyến mở rộng trong tương lai.
Đây đều là các hệ thống hiện đại hướng tới điện khí hóa và tự động hóa mức cao. Vì vậy, thiết kế dễ tiếp cận và các giải pháp hỗ trợ người khuyết tật không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là yếu tố cốt lõi bảo đảm tính bền vững và bình đẳng trong tiếp cận giao thông công cộng.
Theo các chuyên gia, EN 16584 đóng vai trò nền tảng trong hệ thống tiêu chuẩn châu Âu về khả năng tiếp cận trong lĩnh vực đường sắt, quy định các yêu cầu liên quan tới độ tương phản thị giác, thông tin hành khách, đặc tính bề mặt và khả năng định hướng – những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn và sự thuận tiện của người khuyết tật trong môi trường nhà ga có mật độ hành khách lớn.
Do đó, việc chuyển dịch và áp dụng EN 16584 vào hệ thống TCVN được đánh giá là bước đi cần thiết nhằm chuẩn hóa thiết kế và hỗ trợ vận hành an toàn cho các dự án đường sắt tại Việt Nam.
Ban Quản lý đường sắt đô thị Hà Nội cho rằng, dự thảo tiêu chuẩn được xây dựng trên cơ sở tham khảo EN 16584 là phù hợp, giúp tiếp cận các quy định tiên tiến, hiện đại, góp phần chuẩn hóa công tác thiết kế và nâng cao chất lượng hạ tầng đường sắt đô thị.
Theo định hướng, bộ TCVN “Ứng dụng đường sắt – Thiết kế sử dụng thuận tiện cho người khuyết tật – Các yêu cầu chung” sẽ xác lập các yêu cầu kỹ thuật nền tảng nhằm bảo đảm khả năng tiếp cận và di chuyển không chướng ngại vật trong toàn bộ hệ thống đường sắt, từ nhà ga, ke ga, lối tiếp cận, cầu bộ hành đến đầu máy, toa xe và hệ thống thông tin phục vụ hành khách.
Nội dung tiêu chuẩn bao quát các yếu tố tác động trực tiếp đến khả năng nhận biết, định hướng và an toàn của hành khách khuyết tật như độ tương phản thị giác, chiếu sáng, phản hồi xúc giác cũng như truyền tải thông tin bằng hình ảnh và âm thanh.
Việc ban hành bộ tiêu chuẩn quốc gia thống nhất được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý và kỹ thuật cho các đơn vị tư vấn, chủ đầu tư, nhà thầu, đơn vị vận hành và cơ quan quản lý trong quá trình triển khai dự án đường sắt.
Không chỉ giúp chuẩn hóa thiết kế, nâng cao chất lượng dịch vụ và bảo đảm an toàn vận hành, bộ tiêu chuẩn còn góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển giao thông bền vững, lấy con người làm trung tâm.
Theo Tổng công ty Tư vấn thiết kế giao thông vận tải (TEDI), bộ 3 tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia về ứng dụng đường sắt dành cho người khuyết tật đã tiếp cận nhiều quy định tiên tiến trên thế giới, qua đó tăng cường an toàn cho người sử dụng công trình và phương tiện đường sắt.
Trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy phát triển mạng lưới giao thông công cộng hiện đại, bảo đảm mọi người dân - trong đó có người khuyết tật - được tiếp cận bình đẳng với dịch vụ vận tải không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là thước đo của một đô thị văn minh, nhân văn và phát triển bao trùm.
Bình luận bài viết (0)
Gửi bình luận