Xu hướng gửi con học việc không lương để rèn kỹ năng sống

Tích lũy kỹ năng sống từ những việc làm không lương

Hiện nay, vào dịp nghỉ hè, nhóm học sinh cấp 2 và lớp 10, 11 tại các khu đô thị lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh thường có khoảng trống lớn về thời gian sinh hoạt do bố mẹ đi làm, không có ông bà hay người trông coi.

Không gian sống khép kín tại các căn hộ chung cư dễ khiến trẻ phụ thuộc vào các thiết bị công nghệ, dẫn đến thiếu hụt không gian giao tiếp và kỹ năng sống thực tế.

Để giải quyết bài toán này, nhiều gia đình neo người đô thị đã chủ động chọn phương pháp giáo dục thực nghiệm gửi gắm con em đến phụ giúp các công việc nhẹ nhàng vừa sức (tuần 2-3 buổi, mỗi buổi 2-3 tiếng) tại các cửa hàng, nhà sách, quán ăn, cà phê, văn phòng, cơ sở đóng gói hàng hóa nhỏ lẻ... của người quen để các em rèn luyện kỹ năng mềm và thấu hiểu giá trị cuộc sống.

Anh Nguyễn Trọng Nghĩa (phường Thanh Xuân) có con trai vừa thi xong lớp 9 vào lớp 10. Trong thời gian chờ điểm thi, anh có người quen cùng quê mở quán đóng gói sữa chua và chè, nên anh đã gửi con qua chỗ bạn mỗi ngày 2 tiếng, từ thứ hai đến thứ sáu, để con làm các công việc đóng gói sản phẩm. Các con làm tại đó không có thu nhập, mà mục đích chính là để hiểu rõ về giá trị của cuộc sống, kỹ năng làm việc, cũng như rèn luyện khả năng quan sát, giao tiếp.

Anh Nghĩa chia sẻ: "Đi làm được 1 tuần cháu về khoe với gia đình, được gặp gỡ, chia sẻ, giao tiếp với nhiều người, cháu nhanh nhẹn, hoạt bát hơn. Con nói với bố mẹ, làm ở đây khoảng hơn 1 tháng sẽ có kỹ năng về cuộc sống, để cảm thấy quý trọng giá trị, công sức của bố mẹ nuôi con ăn học". Theo anh Tuấn, sau khi biết điểm thi vào lớp 10, anh sẽ cho cháu làm thêm một, hai tuần rồi sẽ để cháu quay lại công việc học tập.

Cùng nỗi lo quản lý con, chị Nguyễn Thanh Tú (phường Đống Đa, Hà Nội) tâm sự, con gái năm nay học lớp 5, chuẩn bị vào lớp 6. Do gia đình neo người, không có ông bà chăm sóc nên hai anh em chỉ ở nhà trông nhau. Chị Chi đã gửi con đến cơ sở may mặc do bạn mình làm chủ để nhờ hướng dẫn kỹ năng may mặc, khâu vá các sản phẩm đơn giản.

Chị Tú cho biết: "Sau hai tuần học và làm tại cơ sở của bạn tôi, về nhà con nói năng, cư xử và làm các việc nhà chăm chỉ, chỉn chu hơn hẳn trước đây. Con đã chủ động tâm sự rằng, nhờ có trải nghiệm tại đây mà con cảm thấy mình hiểu được ra nhiều điều. Nhất là không còn đam mê xem tivi hay điện thoại mỗi khi rảnh rỗi mà giờ con chú tâm, chăm chỉ làm việc nhà hơn, nhất là công việc khâu vá, may mặc".

Đánh giá cao mô hình giáo dục thực nghiệm, chị Quỳnh Như (Phường Kim Liên, Hà Nội) lại chọn cách ủng hộ con trai lớp 11 tham gia câu lạc bộ (CLB) âm nhạc của trường để tìm kiếm môi trường "thực chiến".

Từ một cậu bé nhút nhát, con chị bén duyên với cây đàn guitar bass. Bước ngoặt mùa hè đến khi con được các cựu học sinh khóa trên mời tham gia biểu diễn cùng ban nhóm tại một số cơ sở dịch vụ đồ uống có không gian biểu diễn âm nhạc. Việc được đồng hành cùng các anh, chị lớn đã đủ tuổi trưởng thành và có kinh nghiệm cọ xát giúp gia đình hoàn toàn yên tâm về tính định hướng cũng như hành lang pháp lý an toàn cho con.

Chị Như bộc bạch: "Những buổi biểu diễn hoàn toàn không có thù lao, phần thưởng của con đôi khi chỉ là cái phù hiệu, chiếc túi vải in logo. Nhưng với tôi, đó là những giờ làm việc "lương cao" bằng kinh nghiệm sống, giúp con bước ra khỏi thế giới ảo của thiết bị công nghệ để chạm vào những giá trị thật của cuộc đời".

Hiệu ứng "bụt chùa nhà không thiêng" và tuyệt chiêu trị tuổi ẩm ương

Ở góc độ giáo dục, chuyên gia giáo dục Nguyễn Phương Lan nhận định, xét cho cùng, hướng cho trẻ lao động từ sớm hoàn toàn không phải là điều xấu. Tuy nhiên, việc kết nối với một đơn vị nào để các em được thực hành lao động lại là cả một bài toán không hề đơn giản.

"Cha mẹ nên gửi gắm con tại các cơ sở của người quen, họ hàng, những nơi thực sự bảo đảm về sự an toàn và lòng tử tế của người quản lý. Nếu có thể, hãy hướng các con đến các hoạt động tình nguyện, dự án cộng đồng có tổ chức để trẻ nhận lại giá trị trải nghiệm, giúp con thấu hiểu sâu sắc giá trị của lao động và cuộc sống ngay từ trong nhà mình", bà Lan nhấn mạnh.

Dưới góc độ tâm lý học lứa tuổi, một chuyên gia tâm lý có kinh nghiệm chia sẻ thêm, mong muốn "tách" con ra khỏi thiết bị thông minh để "nhúng con" vào đời sống thực thông qua lao động là một tư duy cực kỳ đúng đắn của cha mẹ.

Theo chuyên gia tâm lý này, mô hình gửi gắm phi lợi nhuận giữa các gia đình và cơ sở quen biết mang lại hiệu quả nhờ hiệu ứng tâm lý học lứa tuổi "bụt chùa nhà không thiêng". Học sinh tự giác chấp hành kỷ luật lao động và tiếp thu lời uốn nắn, chỉ bảo từ "người ngoài" tốt hơn lời nói của cha mẹ.

Gửi chỗ quen vẫn cần "giấy trắng mực đen"

Để hoạt động giáo dục thực nghiệm tương hỗ này phát triển lành mạnh, hành lang pháp lý là yếu tố không thể tách rời. Phân tích vấn đề này, TS. Luật sư Đặng Văn Cường, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam cho biết, pháp luật Việt Nam không cấm trẻ em tham gia các hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp, học nghề hoặc hỗ trợ công việc phù hợp với lứa tuổi nhằm rèn luyện kỹ năng sống, thậm chí còn khuyến khích các hoạt động này vào dịp nghỉ hè.

Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn cho học sinh, tránh việc lạm dụng hoạt động giáo dục để trục lợi thì pháp luật có những quy định rất chặt chẽ đối với việc sử dụng người chưa thành niên lao động.

Về vấn đề phân định trách nhiệm pháp lý khi xảy ra rủi ro an toàn lao động tại cơ sở của người quen, TS. Luật sư Đặng Văn Cường khẳng định, dù dựa trên quan hệ quen biết thì chủ cơ sở vẫn có trách nhiệm bảo đảm điều kiện an toàn trong phạm vi quản lý.

Từ thực tế nhiều gia đình vì tin tưởng người quen nên chỉ thỏa thuận bằng lời nói, Luật sư Cường khuyến cáo phụ huynh và chủ cơ sở nên lập văn bản thỏa thuận hoặc biên bản tiếp nhận học tập trải nghiệm để hạn chế rủi ro, nâng cao trách nhiệm của các bên và tránh phát sinh tranh chấp.

"Tôi cho rằng điều quan trọng nhất là phải đặt quyền lợi và sự an toàn của trẻ em lên trên hết. Việc cho trẻ tiếp xúc với môi trường lao động thực tế là cần thiết để giáo dục kỹ năng sống, nhưng không được biến hoạt động trải nghiệm thành hình thức sử dụng sức lao động của trẻ em dưới bất kỳ hình thức nào", TS. Luật sư Đặng Văn Cường nhấn mạnh.