Cơ chế đặc thù thúc đẩy phát triển hệ thống đường sắt đô thị

Các dự án đường sắt đô thị tại hai thành phố có quy mô lớn, yêu cầu kỹ thuật và công nghệ hiện đại, tiến độ triển khai khẩn trương, được Quốc hội cho phép áp dụng nhiều cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt. Để bảo đảm thực hiện đạt chất lượng, tiến độ yêu cầu, bên cạnh các nhiệm vụ thường xuyên, các bộ, cơ quan ngang bộ và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh được giao tổ chức triển khai ba nhóm nhiệm vụ trọng tâm sau:

Về thiết kế kỹ thuật tổng thể (FEED): Các quy định liên quan đến khảo sát, lập thiết kế kỹ thuật tổng thể thay thế thiết kế cơ sở trong Báo cáo nghiên cứu khả thi, lập và quản lý chi phí đầu tư xây dựng các dự án áp dụng thiết kế FEED được thực hiện theo Nghị định số 123/2025/NĐ-CP ngày 11/6/2025 của Chính phủ quy định chi tiết về thiết kế kỹ thuật tổng thể và cơ chế đặc thù cho một số dự án đường sắt.

Về phát triển khoa học, công nghệ và nguồn nhân lực đường sắt: Quy định về tiêu chí lựa chọn tổ chức, doanh nghiệp nhà nước được giao nhiệm vụ hoặc doanh nghiệp Việt Nam được đặt hàng cung cấp dịch vụ, hàng hóa công nghiệp đường sắt được thực hiện theo Nghị quyết số 106/NQ-CP ngày 23/4/2025 của Chính phủ về kế hoạch triển khai dự án đường sắt tốc độ cao trên trục bắc-nam.

Về danh mục hàng hóa, dịch vụ công nghiệp đường sắt: Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về danh mục dịch vụ, hàng hóa công nghiệp đường sắt được giao nhiệm vụ cho doanh nghiệp nhà nước hoặc đặt hàng cho doanh nghiệp Việt Nam cũng được thực hiện theo Nghị quyết số 106/NQ-CP nêu trên.

Về các Nghị quyết của Hội đồng nhân dân cấp thành phố: Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh được giao xây dựng, ban hành Nghị quyết về phát triển đô thị theo mô hình phát triển đô thị gắn với phát triển giao thông công cộng và quy định chi tiết phương pháp xác định mức thu, thẩm quyền, trình tự, thủ tục thực hiện thu các khoản liên quan đến phát triển hệ thống đường sắt đô thị, giao thông công cộng, hạ tầng kỹ thuật kết nối… theo khoản 1 Điều 6 và khoản 1 Điều 9 của Nghị quyết số 188/2025/QH15.

Tính đến thời điểm này, thành phố Hà Nội hoàn thành và đưa vào khai thác 2 đoạn tuyến đường sắt đô thị với tổng chiều dài 21,5km (tuyến 2A Cát Linh - Hà Đông và đoạn trên cao tuyến 3.1 Nhổn - Ga Hà Nội), đạt 3,5% so với quy hoạch 14 tuyến với tổng chiều dài khoảng 619km.

Đại diện Ban Quản lý đường sắt đô thị Hà Nội (MRB) cho biết, với mục tiêu phát triển hệ thống đường sắt đô thị đồng bộ, hiện đại, đáp ứng nhu cầu vận tải giao thông công cộng của thành phố, thành phố đã đề xuất Đề án tổng thể đầu tư xây dựng hệ thống đường sắt đô thị Thủ đô. Trong đó, Hà Nội đã khởi công dự án đường sắt đô thị số 2, đoạn Nam Thăng Long - Trần Hưng Đạo với tổng mức đầu tư 35.679 tỷ đồng. Tuyến có chiều dài gần 11km, gồm 1,94km đi trên cao và 9km đi ngầm, với 10 nhà ga. Đây cũng là dự án đầu tiên được quy hoạch phát triển theo mô hình đô thị định hướng giao thông (TOD), trong đó, khu depot Xuân Đỉnh vừa là điểm trung chuyển vận tải hành khách, vừa có chức năng dịch vụ, thương mại và nhà ở hỗn hợp.

Dự kiến, đến ngày 19/12/2025, Hà Nội sẽ khởi công tuyến đường sắt đô thị số 5 (Văn Cao - Hồ Tây) nối khu vực trung tâm với Khu công nghệ cao Hòa Lạc và các đô thị vệ tinh phía Tây. Dự án có tổng chiều dài khoảng 39,6km, bao gồm 6,5km đi ngầm, 2km đi trên cao và hơn 30km đi bằng, với tổng vốn đầu tư dự kiến khoảng 61.900 tỷ đồng.