Cần có thông số kỹ thuật dùng chung để phát triển đường sắt đô thị

Cần quy chuẩn chung để phát triển công nghệ, kỹ thuật đường sắt 

Phát biểu tại cuộc họp, Thứ trưởng Nguyễn Danh Huy khẳng định, hệ thống đường sắt đô thị của thành phố Hà Nội và TP.HCM là giải pháp căn cơ, giảm ùn tắc, đáp ứng nhu cầu vận tải, chuyển đổi xanh, bền vững, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số của Chính phủ.

Tuy nhiên, các dự án đường sắt đô thị được đầu tư bằng nhiều nguồn vốn (ODA Nhật Bản, Trung Quốc, châu Âu, ADB), theo các hình thức hợp đồng khác nhau. Hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật chính áp dụng cho từng dự án phụ thuộc nhiều vào nhà tài trợ.

Theo lãnh đạo Bộ Xây dựng, để phát triển ngành công nghiệp đường sắt, cần phải có những thông số kỹ thuật dùng chung. Đường sắt có đặc thù về kỹ thuật và tổ chức vận tải nên các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật phải được nghiên cứu kỹ lưỡng.

"Các quy chuẩn, tiêu chuẩn phải mang tính khung, mở, để phù hợp với thực tế phát triển xã hội", Thứ trưởng Nguyễn Danh Huy nhấn mạnh và cho biết: Trên thế giới, các quốc gia xây dựng tiêu chuẩn riêng cho đường sắt thường sở hữu công nghệ lõi, cơ sở thử nghiệm, hệ thống đường sắt phát triển, có nguồn nhân lực đầu ngành.

Còn các quốc gia khác lựa chọn áp dụng hệ thống tiêu chuẩn trên thế giới phù hợp với điều kiện áp dụng tại quốc gia mình; đồng thời, trong quá trình đưa vào khai thác sẽ cải tiến, nội địa hóa và biên soạn tiêu chuẩn của riêng quốc gia mình.

Lý giải thêm, ông Trần Thiện Cảnh, Cục trưởng Cục Đường sắt Việt Nam thông tin, việc xây dựng bộ tiêu chuẩn quốc gia hoàn chỉnh đòi hỏi nguồn lực lớn, nền tảng công nghiệp vững mạnh và kinh nghiệm khai thác tích lũy lâu dài.

Chỉ những quốc gia có ngành công nghiệp đường sắt phát triển, có năng lực nghiên cứu, phát triển công nghệ, hệ thống thử nghiệm - kiểm định hoàn chỉnh và quy mô thị trường đủ lớn mới xây dựng được hệ thống tiêu chuẩn quốc gia đầy đủ cho đường sắt đô thị như: Nhật Bản, Đức, Pháp, Trung Quốc, Nga.

Các quốc gia có số lượng tuyến hạn chế hoặc phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu thường áp dụng tiêu chuẩn quốc tế (EN, ISO, IEC, UIC) hoặc tiêu chuẩn của nước cung cấp công nghệ nhằm bảo đảm an toàn, đồng bộ kỹ thuật và rút ngắn thời gian triển khai.

Theo ông Cảnh, việc xây dựng các quy chuẩn chung nhằm đẩy mạnh tỷ lệ nội địa hoá, phát triển công nghệ kỹ thuật trong nước để Việt Nam có thể tự sản xuất vật tư, vật liệu mà không cần nhập của nước ngoài.

Qua rà soát, các tuyến đường sắt đô thị đã được đầu tư thời gian qua cho thấy nhiều điểm chung như đường đôi, khổ 1.435mm; sức kéo; phương thức vận hành; giám sát, khống chế điện lực…

Hệ thống tiêu chuẩn cũng có những điểm chung như: Một số nhóm công trình; thiết bị công nghệ lõi như thông tin tín hiệu, điều khiển; hệ thống cơ điện và điện tử; hệ thống giám sát, điều khiển thiết bị; hệ thống PCCC đều sử dụng tiêu chuẩn của các tổ chức, tiêu chuẩn quốc tế hoặc sửa đổi…

Tuy nhiên, vẫn có những điểm khác nhau như kích thước vật lý của kết cấu hạ tầng (khổ giới hạn, đường kính hầm, tải trọng trục); phương tiện (kích thước, tốc độ thiết kế); thông tin tín hiệu, điều khiển; cấp điện sức kéo, phương thức cấp điện, điện áp cấp điện; vận hành, duy tu bảo dưỡng.

Đảm bảo tính kết nối của hệ thống đường sắt

Theo Quy hoạch Thủ đô và quy hoạch chung Thủ đô đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, mạng lưới đường sắt đô thị gồm 14 tuyến, có tổng chiều dài 619km và 2 tuyến monorail.

UBND TP Hà Nội đang khẩn trương chỉ đạo hợp nhất quy hoạch Thủ đô và định hướng quy hoạch tổng thể Thủ đô, tầm nhìn 100 năm theo hoạch chung, quy mô hình đô thị đa cực, đa trung tâm, đa tầng, đa lớp; phát triển đô thị nén, phát triển không gian ngầm, mô hình TOD. 

Dự kiến phân bổ và các định hướng phát triển mới đường sắt liên tỉnh với 20 tuyến, tổng chiều dài mạng lưới đường sắt đô thị khoảng 1.000km.

Tại TP.HCM, theo đề án phát triển hệ thống đường sắt đô thị thành phố đến năm 2045 sẽ xây dựng 8 tuyến xuyên tâm và vành khuyên nối các trung tâm chính của thành phố và 7 depot; 3 tuyến xe điện mặt đất hoặc đường sắt một ray và 3 depot. Tổng chiều dài khoảng 598,5km.

Cho rằng đường sắt là phương thức vận tải rất đặc thù, đòi hỏi tính hệ thống cao, an toàn và tổ chức vận tải là ngành riêng, lãnh đạo Bộ Xây dựng đề nghị UBND thành phố Hà Nội và UBND TP.HCM lưu ý các tính chất đặc thù của đường sắt trong quá trình điều chỉnh quy hoạch để đảm bảo tính kết nối. Bộ Xây dựng sẽ phối hợp chặt chẽ theo chức năng, nhiệm vụ được giao.

Thứ trưởng Nguyễn Danh Huy cũng đề nghị hai thành phố có các văn bản hướng dẫn quản lý chi phí, cũng như xây dựng hệ thống, định hướng khung tiêu chuẩn kỹ thuật dùng chung cho hệ thống đường sắt đô thị ở hai địa phương.

Trên cơ sở đó, Bộ Xây dựng sẽ nghiên cứu để ban hành khung thông số kỹ thuật dùng chung cho hệ thống đường sắt theo đúng tiến độ và lộ trình đề ra.