Đề xuất siết trách nhiệm doanh nghiệp, thuyền trưởng trong vận tải khách đường thủy

Minh bạch thông tin, ưu tiên bảo vệ hành khách

Dự thảo tập trung sửa đổi, bổ sung hai văn bản quy phạm pháp luật quan trọng: Thông tư số 80/2014 quy định về vận tải hành khách, hành lý, bao gửi trên đường thủy nội địa và Thông tư số 39/2019 quy định trách nhiệm của chủ phương tiện, thuyền viên, người lái phương tiện, việc đảm nhiệm chức danh thuyền viên cùng định biên an toàn tối thiểu trên phương tiện thủy nội địa.

Một trong những nội dung đáng chú ý tại dự thảo là quy định bắt buộc các tổ chức, cá nhân kinh doanh vận tải hành khách, hành lý, bao gửi phải công khai, niêm yết rõ ràng trên phương tiện ở những vị trí dễ nhìn thấy. 

Danh mục niêm yết gồm: Số điện thoại đường dây nóng của đơn vị kinh doanh vận tải, cơ quan quản lý và lực lượng tìm kiếm, cứu nạn; Nội quy đi tàu; Bảng hướng dẫn sử dụng các thiết bị chữa cháy, dụng cụ cứu sinh và sơ đồ lối thoát hiểm.

Đặc biệt, với phương tiện vận tải hành khách hoạt động theo tuyến cố định, các nội dung bắt buộc nêu trên phải được thể hiện song ngữ bằng tiếng Việt và tiếng Anh. 

Bên cạnh hình thức niêm yết truyền thống, dự thảo khuyến khích các chủ tàu tăng cường truyền tải thông tin qua màn hình hiển thị, hệ thống loa phát thanh hoặc các phương tiện điện tử khác, nhằm tạo điều kiện thuận lợi và dễ tiếp cận nhất cho nhóm hành khách yếu thế như người cao tuổi và người khuyết tật.

Nhằm xử lý các kẽ hở pháp lý có thể dẫn tới rủi ro, dự thảo còn đề xuất bổ sung nhiều nghĩa vụ mới đối với chủ phương tiện cũng như tổ chức, cá nhân thuê phương tiện.

Theo đó, phương tiện đưa vào kinh doanh vận tải hành khách, hành lý, bao gửi bắt buộc phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường; thỏa mãn điều kiện hoạt động, công dụng, vùng hoạt động và trang bị đầy đủ thiết bị an toàn theo luật định. 

Dự thảo nghiêm cấm triệt để việc đưa vào khai thác các phương tiện không bảo đảm an toàn. Đồng thời, yêu cầu các đơn vị phải chủ động, kịp thời khắc phục ngay các sự cố hư hỏng, khiếm khuyết có nguy cơ đe dọa an toàn trong suốt quá trình vận hành.

Về nhân lực, chủ phương tiện phải bố trí đội ngũ thuyền viên, người lái tàu phù hợp với định biên an toàn tối thiểu, đúng chủng loại phương tiện và yêu cầu khai thác thực tế. Những người được bố trí làm việc phải bảo đảm các tiêu chuẩn khắt khe về sức khỏe, trình độ chuyên môn, sở hữu đầy đủ giấy chứng nhận và chứng chỉ theo quy định.

Song song đó, việc tổ chức khai thác phương tiện phải tuân thủ chuẩn xác mục đích, công dụng, vùng và điều kiện hoạt động. Khâu tiếp nhận, sắp xếp, bố trí và vận chuyển hành khách, hành lý, bao gửi phải được thực hiện khoa học, an toàn. Tuyệt đối không để quá trình xếp dỡ, bố trí này làm ảnh hưởng đến độ ổn định và an toàn chung của phương tiện. 

Đơn vị khai thác phải chủ động thực thi các biện pháp phòng ngừa, ứng phó linh hoạt với tai nạn, sự cố, thời tiết nguy hiểm hoặc các nguy cơ tiềm ẩn khác, sẵn sàng xử lý rủi ro hoặc quyết định tạm dừng hoạt động phương tiện khi cần thiết.

Theo cơ quan soạn thảo, những sửa đổi, bổ sung hướng tới cụ thể hóa trách nhiệm của doanh nghiệp, cá nhân kinh doanh vận tải trong việc duy trì an toàn kỹ thuật, bảo vệ môi trường, sử dụng lao động đúng chuẩn và khai thác phương tiện đúng chức năng. Qua đó, các bên sẽ chủ động phòng ngừa, ứng phó và giải quyết triệt để nguy cơ mất an toàn, góp phần kéo giảm tai nạn và nâng tầm chất lượng dịch vụ vận tải thủy nội địa.

Trao quyền, tăng nghĩa vụ của người chỉ huy phương tiện

Bên cạnh trách nhiệm của chủ tàu, dự thảo bổ sung các trách nhiệm của người chỉ huy cao nhất trên phương tiện theo nguyên tắc đề cao an toàn tuyệt đối, song vẫn bảo đảm không làm phát sinh thêm thủ tục hành chính hay tạo rào cản, điều kiện kinh doanh mới.

Cụ thể, trong phạm vi trách nhiệm của mình, thuyền trưởng được trao quyền từ chối cho phương tiện thực hiện chuyến đi nếu nhận thấy bản thân phương tiện, điều kiện khí hậu, thủy văn hoặc môi trường không đáp ứng điều kiện hoạt động an toàn. Trường hợp quyết định không khởi hành hoặc không thể tiếp tục hành trình, thuyền trưởng có trách nhiệm thông báo kịp thời cho chủ phương tiện và hành khách.

Riêng với tàu chở khách, thuyền trưởng giữ vai trò tổ chức các biện pháp bảo đảm an toàn khai thác, đồng thời kiểm tra, giám sát chặt chẽ việc tuân thủ quy định an toàn của thuyền viên và hành khách. Thuyền trưởng là người giữ vai trò chủ động nhận diện, đánh giá các mối nguy tiềm ẩn để kịp thời xử lý tại chỗ hoặc báo cáo lên chủ phương tiện.

Đối với các phương tiện chở khách quy mô nhỏ, dự thảo bổ sung quy định: Trước khi khởi hành, người lái phương tiện ngoài việc kiểm tra phương tiện, rà soát trang thiết bị an toàn còn phải chịu trách nhiệm sắp xếp hành khách, hàng hóa bảo đảm phương tiện ở trạng thái ổn định và an toàn. 

Bên cạnh đó, người lái phương tiện có quyền quyết định tạm dừng hoặc không khởi hành chuyến đi nếu phát hiện nguy cơ uy hiếp an toàn và phải thông báo kịp thời đến chủ phương tiện và hành khách khi có sự thay đổi lộ trình.

Quy định này được đánh giá là giải pháp thiết thực nhằm xóa bỏ khoảng trống trách nhiệm đối với phân khúc phương tiện chở khách nhỏ, bám sát nguyên tắc cốt lõi là người trực tiếp điều khiển phương tiện phải chịu trách nhiệm cao nhất về an toàn trong phạm vi nhiệm vụ được giao.